Back

ⓘ Dil - Dil, Türk dilleri, Hint-Avrupa dil ailesi, ailesi, Resmî dil, Izole dil, Yapay dil, Türk Dil Kurumu, Sami dilleri, Doğal dil isleme, Altay dilleri ..




                                               

Dil

Dil veya lisan, insanlar arasında anlasmayı sağlayan doğal bir araç, kendisine özgü kuralları olan ve ancak bu kurallar içerisinde gelisen canlı bir varlık, temeli tarihin bilinmeyen dönemlerinde atılmıs bir gizli anlasmalar düzeni, seslerden örülmüs toplumsal bir kurumdur. Dil, birbirleriyle yakın iliskili iki farklı tanımın kullanımını belirtir. Tekil anlamda dil, genel bir olgudur veya mesela Almanca veya Çince gibi somut bir dili ifade eder. Burada dil genel anlamda bir olgu olarak ele alınmaktadır. Dil, iki farklı görüs açısı altında tanımlanabilir: Insanlar arasındaki anlasmayı sağla ...

                                               

Türk dilleri

Türk dilleri, Doğu Avrupadan Sibirya ve Çinin batısına dek uzanan bir alana yayılmıs ve içerisinde 35 yasayan dil barındıran dil ailesi. Toplamda yaklasık 180 ile 200 milyon kisi tarafından konusulan Türk dillerinin en çok konusulan üyesi Türkçe olup, tüm Türk dili konusurlarının %40ı bu dili konusmaktadır. Bu dili Azerice, Özbekçe, Uygurca, Kazakça, Türkmence ve Tatarca takip etmektedir. Tüm Türk dilleri Ana Türkçe adı verilen varsayımsal proto dilden türemistir. Aile kendi içerisinde Oğuz, Kıpçak, Karluk ve Sibirya kollarını kapsayan Saz öbeği ile Ogur öbeği olmak üzere ayrılır. Türk dil ...

                                               

Hint-Avrupa dil ailesi

Hint-Avrupa dil ailesi, yüzlerce dil ve lehçe içeren dünyanın en büyük dil ailesi. Dünyada 3.2 milyarı askın kisinin anadili bu aileye ait bir dil olup, bu değer dünya nüfusunun %46sına tekabül etmektedir. Avrupanın en büyük dilleri, Güney ve Batı Asya dilleri, Kuzey ve Güney Amerika ve Okyanusyada en çok konusulan diller Hint-Avrupa dilleridir. Ethnologue a göre yasayan 445 Hint-Avrupa dili bulunmaktadır ve bu dillerin üçte birinden fazlası Hint-Iran koluna bağlıdır. Dil bilimciler, Hint-Avrupa dillerinin Proto Hint-Avrupalılar tarafından konusulmus Proto Hint-Avrupa dili olarak adlandırı ...

                                               

Dil ailesi

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen ve soysal açıdan akraba dil topluluğuna verilen ad. Aynı dil ailesine mensup dillerin, ortak bir proto dilden türediği kabul edilir. Ethnologue a göre dünyada 7.000i askın yasayan dili kapsayan 142 farklı dil ailesi bulunmaktadır. Dil aileleri, bir filogenetik ağaç seması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple alt bölümlerine de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmıs izole olabilirler. Örneğin Yunanca, Hint-Avrupa dil ailesi içerisinde soyutlanmıs bir ...

                                               

Resmî dil

Resmî dil bir ülkede anayasa veya kanun ile kabûl edilen dili tanımlamak için kullanılan terimdir. Örneğin Türkiye Cumhuriyetinin devlet dili olan Türkçe aynı zamanda Türkiyenin tek resmî dilidir. Devlet ile birey ve bireyler arasındaki tüm resmî islemlerin resmî dilde yapılması gerekmektedir. Bir ülke sınırları dâhilinde yasayan kisiler ya da topluluklar farklı bir dil konussalar dahi resmî islemlerini gerçeklestirirken resmî dil kullanmak durumundadırlar. Bir ülkede birden fazla dil resmî dil olarak kabul edilebileceği gibi resmî bir dilin olmaması da mümkündür. Örneğin Kanadada hem Ingi ...

                                               

Izole dil

Izole dil, baska hiçbir dil ile akrabalığı olmayan doğal dillere denir. Sümerce, Baskça ve Elamca sıkça zikredilen izole diller olsa da, her birinin diğer dillerle bağlantısı olduğunu iddia eden dil bilimciler olmustur. Bazı kaynaklar, "izole dil" kavramını, bir dil ailesinin alt dallarından birinin son örneğini ifade etmek için kullanır. Örneğin, Arnavutça, Ermenice ve Yunanca sıklıkla izole Hint-Avrupa dilleri olarak adlandırılır. Bu diller Hint-Avrupa dil ailesinin parçası olsa da, bu ailenin bilinen dallarından birine dahil değildir. Benzer sekilde Romen dillerine dahil olan Sardunyaca ...

                                               

Yapay dil

Yapay dil, diğer pek çok dilin aksine kaynağı belli olan, yani o dili olusturan kisi ya da komisyonun adı bilinen, grameri tarihin akısı içerisinde insanların günlük kabulleri ya da yönelimleriyle evrilmemis, tamamen insan eliyle yapılandırılmıs olan dillerdir. Bilinen en erken yapay diller 12. yüzyılda Bingenli Hildegard tarafından yapılan Lingua Ignota ve 1580de Muhyî-i Gülsenî tarafından yapılan Bâleybelendir. En yaygın yapay dil ise Esperantodur. 2003 Eurovision Sarkı Yarısmasında Belçikayı temsil eden Urban Trad grubu Sanomi adlı parçasıyla Eurovision tarihinin ilk uydurma dil sarkısı ...

                                               

Türk Dil Kurumu

Türk Dil Kurumu, Türkçeyi incelemek ve Türkçenin gelismesi için çalısmak amacıyla 12 Temmuz 1932de Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan kurumdur. Türkiyenin baskenti Ankarada yer alan kurum, Türk dili üzerine çalısmaların yapılıp yayımlandığı bir merkezdir. Türk Dil Kurumu 1955ten baslayarak çesitli dallarda ödüller verdi. Ödüller her yıl 26 Eylül Dil Bayramında Ankarada yapılan törenle sahiplerine verilirdi. Ödül verilen dallar farklı yönetmeliklere göre zaman değisirdi. 1983te Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesine alındıktan sonra Türk Dil Kurumu ödülleri kaldırıldı.

                                               

Sami dilleri

Sami dil ailesi veya Semitik diller, Afro-Asyatik dil ailesinin bir alt grubudur. Orta Doğuda yaygın olan antik dillerin çoğunu kapsar. Bunların arasında Aramice, Arapça ve Ibranice en fazla konusulan Sami dillerdir. Ayrıca Fenikece ve Akadca da Sami dil ailesinin mensubudur. Ama bu iki dil günümüzde konusulmamaktadır. Aramice, Arapça ve Ibranicenin lehçelerinden olan Süryanice de bölgede kullanılan Sami dillerine örnek olarak gösterilebilir. Sami adı Nuhun oğlu Samdan gelmektedir. Sami veya Semitik tabiri günümüzde daha çok Ibrani ve Arapları tanımlamakta kullanılır. Bununla birlikte anti ...

                                               

Doğal dil isleme

Doğal Dil Isleme, yaygın olarak NLP olarak bilinen yapay zekâ ve dilbilim alt kategorisidir. Türkçe, Ingilizce, Almanca, Fransızca gibi doğal dillerin islenmesi ve kullanılması amacı ile arastırma yapan bilim dalıdır. Gelecekte, konusma sentezleyiciler ve konusma anlama alanındaki gelismeler ve makine-insan iletisiminin gelismesi, insanın makineden beklentilerini yükseltecektir. Insanlar makinelerin kendisini anlamalarını isteyecek, karmasık kullanımı olan makineler pazar bulamayacaktır. Giderek gelisen ve insanı anlayan makinelerin daha zeki olması insanın yasam kalitesini yükselteceğinde ...

                                               

Altay dilleri

Altay dilleri ilk olarak 18. yüzyılda ileri sürülmüs Avrasyada yaygınca konusulan Türk dilleri, Moğolca, Tunguzca ve bazen Japonca, Korece ve Aynu dillerinin ortak bir ataya sahip olduklarını savunan, günümüzde ise geçerliliğini kaybetmis bir dil ailesidir. Türkçe ve Moğolca gibi Altay dil ailesinde sınıflandırılmıs dillerin arasındaki sondan eklemelilik, cümlede özne-nesne-yüklem sıralaması ve dillerin dilbilgisel olarak cinsiyetsiz olması gibi tipolojik benzerliklerin aynı atadan gelmelerinden değil, yoğun ödünçlemeler ve uzun temaslar sonucu olustuğu birçok dilbilimci tarafından iddia e ...

                                               

Aelius Donatus

Donatus çok sayıda ilmî eserin sahibidir. Bunların bir kısmı günümüze ulasmıstır: Ars Grammatica Gramer Sanatı adlı eserinin ve bilhassa eserdeki "sözün bölümleri" kısmının özgün olmadığı açıktır. Eser evvelki gramerciler Charisius ve Diomedesin kullandığı kaynaklar üzerine insa olmustur. Bu eser Orta Çağda bir okul kitabı olarak büyük bir üne kavusmustu. Donatus bu eserle ilksel manada bir tez yazmıstır. 15. yüzyıl itibarıyla kitaplar basılmaya baslandıktan sonra bu küçük kitabın edisyonları ciddi sayılarda basılmıstır. Bu eser ayrıca blok baskı formatında basılmıs yegane metinsel eserdir ...

                                               

Anadili

Anadili, ilk dil, birinci dil, arter-dili veya kısaca L1, bir kisinin doğumundan itibaren maruz kaldığı ilk dil. Kisinin sosyolojik kimliğinin olusmasında temel rolü oynar. Bazı ülkelerde anadili kavramı, kisinin ilk dilinden ziyade etnik grubunun dilini ifade eder. Anadili terimi tartısmalı bir terimdir. Bu terim, her zaman bir kisinin annesinin de konustuğu dil anlamına gelmez. Dısarıdan yapılan evliliklerde baska bir topluluktan gelen ve farklı bir dili olan kisi, evlendiği kisinin mensup olduğu topluluğun dilini öğrenir, ve çocuğu da anne ve babasının dilini öğrenir. Günümüzde siyasi t ...

                                               

Ergatif dil

Ergatif dil veya özegeçisli dil, geçissiz eylemlerin öznesinin geçisli eylemlerde nesne gibi hareket ettiği dildir. Türkçe, Baskça, Maya dilleri, Hintçe, Güney Kafkas dilleri, Kuzeydoğu Kafkas dilleri, Kuzeybatı Kafkas dilleri, Kürt dilleri Tibetçe, Trans-Yeni Gine dilleri, Çipça dilleri, Çinuk dilleri, Eskimo - Aleut dilleri, Salis dilleri, Çimmesyan dilleri, Assam dili, Çukçice ve çoğu Aborjin dili günümüzde konusulan; Urartuca, Sümerce ve Hurrice ise ölü ergatif dillere örnek olarak verilebilir. Öznenin hem geçissiz hem de geçisli eylemlerde aynı durum örüntüsünü koruduğu diller ise yal ...

                                               

Iyelik eki

Iyelik ekleri veya sahiplik ekleri, isimlere ve isim görevinde kullanılan sözcüklere eklenerek kime veya neye ait olduğunu bildiren ekler. Iyelik ekleri ad soylu sözcüklerde ve isim görevinde kullanılan diğer sözcüklerde sahiplik kategorisini temsil eder. Eklemeli özellikle Ural ve Altay, Semitik ve Hint-Avrupa dil ailelerince kullanılan bir yapıdır. Ancak tüm Hint-Avrupa dilleri bu yapıyı kelimelere ek getirerek kullanmaz; örneğin Ingilizce sahiplik kategorisini ekler yerine edat nitelikli sözcük-ekler getirerek sağlar. Türkçede iyelik ekleri -im, -in, -si, -imiz, -iniz ve -leridir. Bu ek ...

                                               

Kelime bilgisi

Kelime bilgisi ya da kelime dağarcığı, kelime hazinesi veya sözcük dağarcığı, bir kisi veya bir grup insan tarafından kullanılan ya da anlasılan tüm dildeki kelimelere verilen isimdir. Tam anlamıyla terim; "belirli bir kisi tarafından bilinen ve kullanılan tüm kelimeler" olarak tanımlanır. Bu bilgi genellikle yasla birlikte geliserek dilde kelime dağarcığı, iletisim ve bilgi edinme için yararlı ve temel bir araç görevi görür. Kapsamlı bir kelime bilgisi edinmek, ikinci bir dil öğrenirken karsılasılan en büyük zorluklardan biridir. Bununla birlikte kelime bilgisi anadil için de aynı tanımla ...

                                               

Konusma dili

Konusma dili, günlük yasayısta kullanılan ve yazı dilinden az farklarla ayrılmıs bulunan dil, günlük konusmadır. Dünya üzerindeki hemen her dilde "konusma dili - yazı dili" özellikleri bulunur. Bir dilde yazılıs ile okunus birbirinden az ya da çok farklı olabilir.

                                               

Doğal dil

Dil bilimi, dil felsefesi ve nöropsikolojide, doğal dil veya tabii dil, kullanıcılar tarafından bilinçli bir plânlama olmaksızın tekrar edilerek evrilmis dildir. Doğal dil, konusma ve sarkı biçiminde ortaya çıkabilir. Insanlar tarafından bilinçli olarak gelistirilen yapay ve biçimsel dillerden ayrılır. Ingilizce ve Türkçe gibi insan dilleri doğal dil örnekleridir. Arı dansları ve balina sarkıları gibi hayvan iletisim yöntemlerinin de doğal dil olarak değerlendirilmesi tartısılmaktadır.