Back

ⓘ Cam Minaresi Batı Afganistanda yer alan bir UNESCO Dünya Mirası Alanıdır. Gor ilinin Sahrak ilçesi sınırları içinde bulunan yapı, Hari Irmağının hemen yanındadı ..




Cam Minaresi
                                     

ⓘ Cam Minaresi

Cam Minaresi Batı Afganistanda yer alan bir UNESCO Dünya Mirası Alanıdır. Gor ilinin Sahrak ilçesi sınırları içinde bulunan yapı, Hari Irmağının hemen yanındadır. Kızarmıs tastan yapılmıs olan 65 metre yüksekliğindeki minarenin çevresi 2400 mye varan dağlarla çevrilidir. Yapı; girintili çıkıntılı tasları, dıs kaplaması ile Küfi ve Nesih el yazmaları, geometrik desenler ve Kuran ayetleriyle süslenmis taslarıyla ün yapmıstır.

                                     

1. Kesfi

Minare 1886 yılında o sırada Afgan Sınır Kurulunda görevli olan Sir Thomas Holdich tarafından yeniden bulgulanıncaya dek dıs dünyaya kapalı kalmıstır. Ne var ki, yapının dünya kamuoyu tarafından tanınması Fransız arkeologlar André Maricq ve Wietnin 1957 tarihli çalısmalarına dayanmaktadır. Minare, Herbergin 1970li yıllarda yaptığı küçük çaplı arastırmaların ardından 1979 Sovyet isgaliyle kapılarını yeniden dıs dünyaya kapatmıstır.

Camdaki arkeolojik alan 2002 yılında Afganistanın ilk Dünya Mirası Alanı adayı gösterilmistir. Yapı, minarenin çökme riski tasıması ve bölgedeki yağmacılıktan ötürü UNESCOnun Tehlike altındaki Dünya Mirası Alanları listesine de alınmıstır.

                                     

2. Alan

Sekizgen bir taban üzerine kurulmus olan dairesel minare, tahtadan yapılmıs iki balkona sahip olmasının yanı sıra tepe noktasında bir de fener bulundurmaktaydı. Yapının Delhide bulunan ve yine Gurlular tarafından yapılmıs olan Kutub Minardan doğrudan esinlendiği düsünülmektedir. Cam Minaresi, Kutub Minarın ardından dünyanın en yüksek tas minaresidir.

Cam Minaresi, 11. ve 13. yüzyıllar arasında Orta Asya, Iran ve Afganistanda yapılmıs olan 60 minare ve kule arasında yer almaktadır. Gürgençte bulunan Kutluk Timur Minaresi uzun süre dünyanın en yüksek minaresi olduğu düsünülmüstür ve Gaznedeki kule bu yapılara örnek olarak gösterilebilir. Minareler Islamın yengisini simgelerken kuleler daha çok gözetleme amacıyla yapılmıslardır.

Cam çevresindeki arkeolojik kalıntılar arasında yer alan saray, çömlek fırını ve Yahudi mezarlığının Turkuaz Dağ antik kentine ait olduğu düsünülmektedir.

                                     

3. Tehditler

Cam Minaresi, Hari ve Cam ırmaklarına olan yakınlığı nedeniyle toprak kayması, su sızıntısı gibi tehditlerle karsı karsıya bulunmaktadır. Bölgede sıklıkla meydana gelen depremler de yapıyı tehdit eden bir diğer ögedir. Yağmacılar ve kuraldısı kazılar minare çevresindeki arkeolojik alanı büyük zarara uğratmıstır. Kule eğilmeye baslamıstır ancak süregelen dengeleme çalısmaları ile bu sorunun üstesinden gelinebilmektedir.

David Thomas, Camda Yağmacılık, Kalıt Yönetimi ve Arkeolojik Stratejiler adlı kitabında bu tarihi alanın yüz yüze olduğu tehditleri söyle sıralamaktadır:

Anıtın farklı açılardan önem tasıyor olması ve karsılastığı tehditler 2002 yılında Afganistanın ilk Dünya Mirası olarak kabul edilmesiyle uluslararası kamuoyu tarafından izlenmeye baslamıstır.

.Bölgede son 25 yıldır süregelen karısıklıklar arkeolojik çalısmaların önünü kesmis ve zararlı etkilere neden olmustur. Yapı her ne kadar savas alanı dısında kaldıysa da, asırlardır sürmekte olan ırmak kaynaklı toprak kaymaları minarenin tehdit edici ölçüde eğilmesine yol açmıstır. Tüm bunlara karsın, Cam hak ettiği ilgiyi görmeye baslıyor. Minare eğikliğini düzeltmeye odaklanan bir mimari koruma projesi baslatılmıs durumda ve Istituto Italiano per L’Africa e L’Oriente tarafından yürütülen Cam Minaresi Arkeoloji Projesi Temmuz 2003ten bu yana etkin.

.Cam benzeri alanlardaki yağma, önceliği bosaltmaktan çok korumak olan UNESCO ve benzer örgütleri büyük bir soruyla karsı karsıya getirmekte: En gerçekçi koruma biçimi, yapıya zarar veren arkeolojik bosaltmalarla ne ölçüde bağlantılı?



                                     

4. Geçmis

Cam Minaresinin Gurluların yazlık baskenti Firuzkuhta yer aldığı düsünülmektedir. Gurlular 12. ve 13. yüzyıllarda Afganistanın yanı sıra Doğu Iran, Kuzey Hindistan ve Pakistanın bir bölümünü de ellerinde tutmuslardır.

Minarenin tam olarak ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Yapının, Gur Sultanı Gıyasüddinin Gaznelileri 1192 yılında Delhide yenilgiye uğratmasının ardından ya da Oğuz Türklerinin 1173 yılında Gaznede aldıkları yenilginin ardından yapıldığı düsünülmektedir. Minarenin Firuzkuhtaki Cuma Camiine eklendiği ve Moğol kusatmalarından hemen önce ani bir su taskınına maruz kaldığı öne sürülmektedir. Cam Minaresi Arkeoloji Projesi bulgularına göre minarenin hemen yanında büyük bir avlu bulunmakta ve tas döseme üzerinde ırmak tortularına rastlanmaktadır.

Gurlu Krallığı Gıyasüddinin 1202de ölümüyle sonlanmıs ve Firuzkuh, Moğollar tarafından 1222de ortadan kaldırılmıstır.

                                     

5. Kaynakça

  • Stewart, Rory. 2006. Aradaki Yerler. Harvest Books. ISBN 0-15-603156-6.
  • Dan Cruickshank, Sir Banister Fletcherın Mimarlık Tarihi, 20. baskı, Architectural Press 1996, ISBN 0-7506-2267-9
  • Thomas, D.C., G. Pastori & I. Cucco, 2005. Cam Minaresi Arkeoloji Projesi, Antiquity
  • Herberg, W. & D. Davary, 1976. Topographische Feldarbeiten in Ghor: Bericht über Forschungen zum Problem Jam-Ferozkoh. Afghanistan Journal 3/2, 57-69.
  • Thomas, D.C., & A. Gascoigne, Camdaki Yağmacılığa Iliskin Güncel Arkeolojik Gözlemler, J. van Krieken, Afghanistan’ın Kültürel Kalıtı: Çöküsü ve Yasam Savasımı. Leiden: E.J. Brill.
  • Thomas, D.C., G. Pastori & I. Cucco, 2004." Camdaki Bosaltmalar” East and West 54 Nos. 1-4 s. 87-119.
  • Thomas, David, 2004. Camda Yağmacılık, Kalıt Yönetimi ve Arkeolojik Stratejiler
  • Sourdel-Thomine, J., 2004. Le minaret Ghouride de Jam. Un chef doeuvre du XIIe siècle. Paris: Memoire de lAcademie des Inscriptions et Belles Lettres.
  • Maricq, A. & G. Wiet, 1959. Le Minaret de Djam: la découverte de la capitale des Sultans Ghurides XIIe-XIIIe siècles. Mémoires de la Délégation archéologique française en Afghanistan 16. Paris.
                                     

6. Dıs bağlantılar

  • Minarenin karsı karsıya olduğu tehditleri içeren UNESCO sayfası11 Kasım 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • UNESCO Dünya Mirası Merkezi - Camdaki Minare ve Arkeolojik Kalıntılar12 Temmuz 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • www.thewalt.de28 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Afgan kültürünün gizli hazinesi BBC News 3 Mayıs 2008
  • Turkuaz Dağ Vakfı
  • Dünya Mirasları web sitesi - Cam fotoğrafları
  • Dünya Mirasları web sitesinde yer alan bir Quicktime video kaydı
  • Dupree, Nancy Hatch 1977. 1. baskı: 1970. 2. baskı. Afghan Tourist Organization. Afganistan Tarihi Rehberi
  • Asya Tarihi Mimarisi: Cam Minaresi

Koordinatlar: 34°23′48, N°64′30

                                     
  • Mirası olarak listelenmistir. Kutluğ Timur Minaresi Orta Asya, Iran ve Afganistan da Afganistan daki Cam Minaresi de dahil olmak üzere 11. ve 13. yüzyıllar
  • 1099 - 1115 ve Bahram Sah MS 1118 - 1157 onuruna III. Mesud Minaresi ve Behram Sah Minaresi adı verilir. III.Mes ud un sarayı kulelerin yakınında yer almaktadır
  • Annemarie Schwarzenbach, 1939 tarafından bir minarenin yanında dinleniyor. Cam Minaresi Gazne Minareleri Bu minareleri ve Timurlu mimarisinin diğer örneklerini
  • tuvaletler ve abdestlikler bulunur. Alt kat Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi dir. Minaresi kıbleye göre sağ kösededir. Dıs kapıdan yüksek merdivenlerle mihraplı son
  • Dünyanın en yüksek minaresi Fas ın Kazablanka sehrindeki 210 metre 690 ft yüksekliğe sahip Sultan Selahaddin Abdülaziz Camii minaresidir Hindistan ın Delhi
  • yaptırmıstır. 1894 Büyük Istanbul Depremi nde cami büyük hasar görmüs ve minaresi yıkılmıstır. Cumhuriyet döneminde medreselerin kapatılmasıyla beraber 200
  • Türk Islam Birliği tarafından desteklenmektedir. Caminin cam kubbesi ve 55 metrelik iki minaresi vardır. Mimar, kilise yapımında uzmanlasmıs Gottfried Böhm
  • Miras Komitesi nin 17. oturumunda Unesco Dünya Mirası lisesine girdi. Cam Minaresi Kutub Minar ve Anıtları a b c d Engin Beksaç, Kutub Minâr, Türk Diyanet
  • Burada iki çesme bulunur. Kapının sol tarafı da haziredir. Beyaz serefeli minaresi klasik usulün dısında olarak caminin giris kapısının solunda yer almaktadır