Back

ⓘ Permakültür. Sürdürülebilir tarım ya da permakültür, doğadaki insan yerlesimlerini, doğal ekosistemlerden örneklenen ziraat uygulamaları ve sürdürülebilirlik gö ..




Permakültür
                                     

ⓘ Permakültür

Sürdürülebilir tarım ya da permakültür, doğadaki insan yerlesimlerini, doğal ekosistemlerden örneklenen ziraat uygulamaları ve sürdürülebilirlik görüsüne göre uygulayan bir ekolojik tasarım anlayısıdır.

                                     

1. Teori

Permakültür yasamın, doğal ekosistemlerdeki çesitliliğe, istikrara ve dirence sahip, tarımsal verimliliğe yönelik ekosistemlere uygun olarak tasarlanması ve sürdürülmesidir.

Permakültür’ün diğer bir tanımı "sürdürülebilir yerlesimler" tasarlamaktır. Bu bir felsefe ve toprak kullanımı yaklasımının, tek yıllık ve çok yıllık bitkiler, hayvanlar, mikroklima, toprak ve su yönetimi ve insan ihtiyaçlarının birlikte ve bağlantılı olarak iç içe geçtiği üretken topluluklar bütünüdür.

Felsefeye göre; bitkiler, hayvanlar, onların besin döngüleri, iklim faktörleri ve hava döngüsü süreçleri ekolojik resmin bir parçasıdır. Habitat sakinlerinin ihtiyaçları gıda, enerji, barınma ve altyapı için kanıtlanmıs teknolojiler kullanılarak sağlanır. Sistemde bir elemanın çıkısı baska bir elemanın girisi olarak görülmektedir.

Sürdürülebilir bir sistemde, is yükü en aza indirilmis, atıklar kaynak sekline dönüstürülmüs ve verim en üst düzeye çıkartılmıstır. Bu ilkeler çiftliklerde, evlerde, bir ölçüde kentsel yerlesimlerde veya herhangi bir ortamda uygulanabilir. Permakültür tasarımının temel amacı; bitki, hayvan ve insanları üretim amaçlı bir araya getirerek, bakımı kolay, sürdürülebilir ve kendi kendine yeten bir düzeni" mümkün olan en küçük alanda” olusturmaktır.

Kaynak kullanımına bağlı olarak, çevre ile ilgili daha kapsamlı düsünmeyi ve buna yönelik uygulamaları da kapsayarak; doğaki örneklerden ilham alır. Permakültürün ana teması "ürün yetistirilen ekolojik alanlar" tasarlamaktır.

                                     

1.1. Teori Bill Mollisona göre tasarımın ilkeleri

  • Nüfus ve tüketime sınır getirme ; ihtiyaçların kontrol altına alarak yukarıdaki ilkeleri desteklemek için kaynaklar temin edilebilir Zaman, para veya enerji cinsinden olabilecek bu kaynaklar birinci ve ikinci ilkelerin gerçeklestirilmesinde kullanılabilir.
  • Insanlara özen gösterme ; insanların gıda, barınak, eğitim, tatmin edici is ve keyifli insan iliskilerine sahip olarak sağlıklı bir sekilde varolmaları için gerekli kaynaklara ulasmalarını sağlama.
  • Yeryüzüne özen gösterme ; bütün yasam sistemlerinin, canlı cansız bütün varlıkların devamı ve çoğalması için gerekli kosulları sağlama.
                                     

2. Tarihçe

"Permanent Agriculture" kavramı ilk olarak Franklin Hiram Kingin 1911 yılında yazdığı "Farmers of Forty Centuries: Or Permanent Agriculture in China, Korea and Japan" adlı kitapta kullanıldı.

"Permakültür" permaculture kelimesi ise 1970lerde Avustralyalı Bill Mollison ve David Holmgren tarafından, endüstriyel ve tarımsal sistemler tarafından yaratılan toprak, hava ve su kirlenmesine, kaybolan bitki ve hayvan türlerine, doğal olarak yenilenemeyen kaynakları yok edici ekonomik sisteme tepki olarak gelistirildi ve eski deneyimlerden olusan bitki, hayvan ve sosyal sistemlerin bilgisine yeni fikirlerin eklenmesiyle, "kalıcı tarım" ve "kalıcı kültür" insa etmek manasında kullanıldı. Kavram zamanla değisik manalarda kullanılmıs olmakla birlikte, günümüzde artık; gıda üretimi, arazi kullanımı ve topluluk insa etmede sürdürülebilir ve etik bir tasarım usulü kullanmak olarak tanımlanabilir.

                                     

3.1. Pratik uygulamalar Su hasadı

Yağmur mevsiminde yağan yağmurun en iyi sekilde değerlendirilmesi ve depolanması için yatay kanallar açılır. Göletler yapılır. Çürüyen odunsu artıklar porozite olusturarak süngerimsi bir etkiyle yağmurun depolanmasını ve bitkinin ihtiyacı olan suyun akıp gitmemesini sağlar. Bitkisel artıklar ve nem aynı zamanda tuzlu ve alkalen toprak yapısı üzerinde dengeleyici etkiye sahiptirler.

                                     

3.2. Pratik uygulamalar Malç uygulama

Doğal malç, ormanlık bölgelerde kendiliğinden bulunsa da permakültür bahçelerinde benzeri toprak üzeri saman, ağaç kıymıkları, talas gibi bitki artıklarıyla ayrı bir takman veya katmanlarla örtü malçlama taklit edilebilir. Malç, dikim yapılan alanda nem kaybını önler ve yabani ot gelisiminin önüne geçilmesini sağlar. Böylece yabancı ot mücadelesinde isçilikten kazanç sağlanır, herbisit kullanımına gerek kalmaz. Ayrıca malç tabakasının altında yer solucanları, mantar, bakteri olusumu gibi biyolojik aktivitenin artması bitkisel gelisim için uygun ısı ve nem oranının devamını garanti eder. Isı ve nem mikorhizal mantarlar gibi bitki gelisimini destekleyen diğer biyolojik aktivitelere uygun ortam sağlar.

                                     

3.3. Pratik uygulamalar Toprak iyilestirme

Baklagiller ile yapılan yesil gübreleme, organik madde miktarını artırarak bakteriyel aktivitenin artmasını sağlar. Bakteriyel aktivite artısı alkalen toprak pHını düsürür, ayrıca toprağa azot sağlar. Alkalen topraklarda taban tasının kırılması, toprakta yatay kanallar açılması doğal yıkama yoluyla toprak pHını düsürebilir. Organik maddelerle yapılan malç uygulaması da uygun ısı ve nem kosulları sağlayarak, ayrıca topraktaki organik malzemeye katkı yaparak toprak pH dengesine olumlu katkılar yapar.

Toprağın idrar, dıskı, kemik unu, kan, tüy gibi hayvansal atıklarla iyilestirilmesi, bitkisel atıkların veya yanma artıklarının toprağa verilmesi verimliliğin sürdürülmesine yardımcı olur. Ayrıca bu konuda biyolojik kömür ing. biochar üzerinde durulabilecek diğer baslıklardandır.

                                     

3.4. Pratik uygulamalar Biyolojik çesitlilik

Entansif tarımdaki monokültüre karsılık permakültürde karısık ekim ve çesitliliğin artması zararlılarla birlikte, bunları dengeleyen diğer türlerin çoğalmasını ve sağlıklı ürün yetistirilmesini sağlar. Bu sistemde böcek öldürücü tarım ilaçlarına gerek kalmaz. Ayrıca verimli bir üretim için gerekli olan dölleyici arı ve diğer böceklerin bölgede hazır bulunması garanti edilmis olur.

                                     

3.5. Pratik uygulamalar Isçiliğin ve masrafların azaltılması

Permakültürde malç uygulaması, toprak isleme, budama, ilaçlama gibi uygulamalardan kaçınılması ile isçilikler azalır. Toprak canlılığının sürdürülmesi için sağlanan tasarım, toprağın sertlestirilmesinden kaçınılması, malçlama, hayvansal ve bitkisel artıkların toprağa verilmesi vb. ile verimlilik sürdürülür. Ağaçlarda budama yapılmaması daha sonraki dönemlerde hızlı sürgünlesmeyi önler ve budama ihtiyacını azaltır. Permakültürde toprak islemeden kaçınılması yer solucanları gibi faydalı organizmaların yasamı için faydalı olduğu gibi, toprak isleme ile yaygınlasma olanağı bulan kök ur nematotları gibi zararlıların diğer topraklara yaygınlasmasını önleyici etkiye sahiptir. Ayrıca makinaların toprak üzerine bindirdiği ilave ağırlıkların olusturduğu taban tası olusumu, makina ve ekipmanın yıpranması ve akaryakıt ile olusan ilave masraflardan kaçınılmıs olur.

                                     

3.6. Pratik uygulamalar Kendi kendini sulayan sistemler

Isçiliğin azaltılmasında bitkilerin ihtiyaçları olan suya, fazla bir efor gerektirmeden ulasabilir durumda tutulması birtakım yöntemler kullanılarak sağlanabilir. Bunlardan birisi de bitkilerin kapalı bir su yatağı üzerinde yükseltilmis yatak kullanılarak yetistirilmesidir. Böylelikle suyun akıp gitmesi ve buharlasma ile kaybı önlenir, bitki kökleri ile suyu alabilir. Ayrıca sık sulama ihtiyacının kaldırılması ile isçilikten tasarruf edilir ve bitkilerin susuzluktan kuruması veya verimsiz kalması önlenir.

Sistemde geçirimsiz bir yatakta su biriktirilir. Ayrıca suyun belirli bir seviyenin üstüne çıkmaması için bir seviye belirlenir ve fazla suyun burada olusturulan kanal ile dısarıya akmasına izin verilir. Sistemde gri su veya yağmur sularının kullanımı ve depolanması da mümkündür.Fitil yataklı, yükseltilmis sebze bahçesi insası 4 Nisan 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. Su deposu bitki köklerinden uzakta ise, su araya konan absorban fitiller üzerinden kapillarite etkisi ile bitki köklerine ulasır.



                                     

3.7. Pratik uygulamalar Hayvansal üretim

Permakültürde pratik ve sürdürülebilirliğe uygun, minimum emek ve sermaye ile yapılabilecek hayvancılık uygulamaları da mevcuttur. Küçük döngüler veya korunaklı alanlar olusturarak ek bir çalısmaya gerek olmadan balık ve tavuk yetistirilebilir. Örneğin ikili bir merdiven sistemi ile tavuklar korunaklı alanlarına kendileri girer çıkarlar ve en korunmasız oldukları gece saatlerinde avcılardan korunabilirler. Sisteme yapılacak teneke ile direklerin kaplanması gibi ek bir düzenleme ile gelincik türü avcıların da tavuklara ulasması engellenebilir. Tilki ve köpekten korunaklı serbest gezen tavuk evi1 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.

                                     

4. Ayrıca bakınız

  • Arzgemisi
  • Karbon ayak izi
  • Toprak verimliliği
  • Sürdürülebilirlik
  • Organik tarım
  • Ekoloji

Wikimedia Commonsta Permakültür ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

                                     

5. Dıs bağlantılar

  • Permakültürle ilgili yazı ve haberler25 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Avustralya Permakültür Arastırma Enstitüsü
  • Permakültür Arastırma Enstitüsü - Türkiye9 Subat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Permakültür ile toprağı iyilestirmek
  • Dünya çapındaki kalıcı kültür tasarım ve uygulamaları20 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • / Kurak ve Tuzlu topraklarda permakültür24 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • YouTubeda Tuzluluğun azaltılmasına etkisi