Back

ⓘ Karçal Dağları veya Karaçal Dağı, Türkiyenin kuzeydoğu ucunda, Artvin ili sınırları içinde kalan dağ silsilesi. Borçka ile Savsat ilçelerini birbirinden ayırır. ..




Karçal Dağları
                                     

ⓘ Karçal Dağları

Karçal Dağları veya Karaçal Dağı, Türkiyenin kuzeydoğu ucunda, Artvin ili sınırları içinde kalan dağ silsilesi. Borçka ile Savsat ilçelerini birbirinden ayırır. Bu dağlar, Çoruh ve Berta vadileri ile Gürcistan sınırına kadar uzanır. En yüksek yeri 3.428 metredir. Buzul ve buzul göllerinin de bulunduğu Karçal Dağları, özellikle trekkingciler için gözde yerlerdendir.

                                     

1. Konum

Karçal Dağları veya Karaçal Dağı, Türkiyenin kuzeydoğu ucunda, Artvin ili sınırları içinde kalan dağ silsilesi Artvin ilinin 25 km kuzeydoğusunda yer alır. Borçka ile Savsat ilçelerini birbirinden ayırır. Bu dağlar, Çoruh ve Berta vadileri ile Gürcistan sınırına kadar uzanır. En yüksek yeri 3.428 metredir. Buzul ve buzul göllerinin de bulunduğu Karçal Dağları, özellikle trekkingciler için gözde yerlerdendir. Bazı haritalarda bu dağın ismi Karaçal olarak da geçmektedir. Doğu Karadeniz Dağları’ndan ayrı bir konumda yer aldıklarından dolayı, baska bir alt baslıkta değerlendirilmislerdir.

                                     

2. Biyolojik çesitlilik

Gürcistan sınırında yer alan Karçal Dağları biyolojik çesitlilik açısından Türkiye’nin en önemli yerlerindendir. Doğu Karadeniz ılıman kusak karısık yapraklı ormanlarının en iyi örneklerine sahip olan Karçal Dağları’nın en önemli özellikleri, ani yükseklik değisimleriyle ortaya çıkan ekosistem çesitliliği, yüksek endemizm oranı ve zengin yaban hayatıdır.

Bitki coğrafyası açısından, Avrupa-Sibirya Floristik Bölgesi’nin "Kolsik" bölümünde yer alan Karçal Dağları, WWF Dünya Doğayı Koruma Vakfı ve IUCN Dünya Doğayı Koruma Birliği tarafından belirlenen, küresel düzeyde korunmada öncelikli" 200 Ekolojik Bölge”den birisi olan" Kafkasya ve Kuzey Anadolu Ilıman Kusak Ormanları” sınırları içinde kalmaktadır. Conservation International CI, Dünya Bankası ve GEF gibi uluslararası kuruluslar da Kafkasya Bölgesini, dünyanın en zengin ama tehlike altındaki 25 karasal "ekolojik bölge"sinden biri olarak göstermektedir. Bölge, Avrupa ve Orta Asyayı içine alan coğrafyadaki en genis doğal yaslı orman ekosistemlerine sahiptir.

Doğu kayını Fagus orientalis

Önemli Bitki Alanı olan bu dağ silsilesi, çoğunlukla bozulmadan kalmıs genis ve iğne yapraklı orman, çalı, alpin çayır, sarp kayalık ve zirve bitki topluluklarını içerir. Florası ayrıntılı çalısılmamasına karsın, Karçal Dağlarında ülke çapında nadir en az 61 bitki taksonunun yetistiği bilinmektedir. Doğu kayını Fagus orientalis ve doğu ladininin Picea orientalis hakim olduğu karısık ormanlarda kestane Castanea sativa, doğu gürgeni Carpinu sorientalis, Kafkas ıhlamuru Tilia rubra ssp. caucasica gibi daha birçok ağaç türüne ve hus mescerelerine rastlamak mümkündür.

Çesitliliği en yüksek ormanlar, 400 ve 1000 m yükseltiler arasında değisir. Baslıca ağaç türleri kestane, doğu gürgeni, kızılağaç Alnus glutinosa, doğu ladini, doğu kayını, Kafkas ıhlamuru, saplı mese Quercus robur, fındık Corylus avellana ve sapsız mese Quercus petraea’dir. 1000-1800 m yükseltiler arasında, kayın ve ladin egemenliğindeki doğal yaslı ormanlar görülür. Bunun üzerinde, orman gülleri Rhododendron spp., ayı üzümü Vaccinium arctostaphylos, bodur ardıçlar Juniperus communis ssp. nana ve defne Daphne glomerata bulunur. 2000-2400 mler arası, çok sayıda kolsik endemiklere sahip alpin çayırlıklar zonudur. Burada, küçük mescereler halinde Siğilli hus Betula pendula ve Kızılağaç yapraklı hus Betula medwediewii ağaçlarına rastlanır. Alanda lokal olarak bulunan bir bitki türü olan ayı üzümü Vaccinium arctostaphylos, Bern Sözlesmesi Ek Liste I’de yer alır. Ağaç sınırı yakınlarında 2200-2500 m, boylu çalı toplulukları yer alır. Alpin kusağında 2200-3415 m ise bodur çalılar ve otsu bitkiler ağırlıktadır. Insan etkisinin görece az olduğu doğal yaslı ormanlar, yaban hayatı için de uygun yasam ortamı olusturur. Bozayı Ursus arctos, yaban keçisi Capra aegagrus, ulu geyik Cervus elaphus, çengel boynuzlu dağ keçisi Rupicapra rupicapra, kurt Canis lupus, vasak Lynx lynx, çakal Canis aureus, tilki Vulpes vulpes, yaban domuzu Sus scrofa ve su samuru lutra alanda bulunan çok sayıdaki yaban hayvanından ilk akla gelenleridir. Karçal Dağları, bozayı popülasyonu açısından yalnızca Türkiye’nin değil, Avrupa’nın da en önemli yerleri arasındadır.

                                     

3. Buzul Jeomorfolojisi

Anadolu’ nun, kuzeydoğu ucunda, Çoruh Nehri ve kolları tarafından derince yarılmıs vadilerin çevrelediği Karçal Dağı, tek ve yüksek bir kütle özelliği tasır. Batıdaki Kaçkar ve diğer zirvelerde granit, siyenit gibi iç püskürük kayaçlar hâkim durumda iken, Karçal Dağı’nda bazalt, andezit gibi volkanitler yaygındır. Karadenize yaklasık 40 km uzaklıkta bulunan ve zirveleri 3500 m’ye yaklasan Karçal Dağı, bu alanı etkileyen hava kütlelerinin gelis yönü ile sıcaklık-yağıs kosullarına bağlı olarak, Pleistosen’de buzullasmaya uğramıstır. Pleistosen buzullasması sonucunda gelisen buzul topoğrafyasına ait sekiller ve özel kosullara sahip olan bazı buzullar günümüze kadar ulasmıstır. Karçal buzullasmasında, topoğrafik kosulların önemli etkisi bulunmaktadır. Doğu Karadeniz Dağlarının önce batı-doğu, daha sonra güneybatı-kuzeydoğu yönündeki uzanımı, bu kütlenin zirve bölümünde, ana hatları ile güney-kuzey doğrultuludur. Bu kosullar, bakı açısından farklı bir durum yaratmakta ve çok dar olan kuzey yamaçlardan sonra, doğu yamaçlar buzullasma için en uygun kısımları olusturmaktadır. Bu alanlar, buzullasma ile dik yamaçlı-derin teknelere dönüserek, olusan buzulların günümüze kadar ulasmasında etkili olmustur. Karçal Dağları’nın 3431 m yüksek zirve hattına yakın kısımlarda, tüm yönlerde sirkler olusmus ancak, güneslenme etkisine bağlı olarak, güney ve batıya bakan yamaçlarda daha zayıf olan buzullasma, kuzey ve doğu yamaçlarda çok daha etkili olmustur. Zirve hattının kabaca güney-kuzey yönünde uzanması, günümüze ulasan buzulların da ağırlıklı olarak doğuya bakan yamaçlarda yer almasını sağlamıstır. Günümüze, birer sirk ve kısmen döküntü örtülü vadi buzulu olarak ulasan buzullardan biri kuzeye bakan yamaçlarda diğer dört buzul ise doğuya bakan yamaçlardaki vadiler içinde bulunmaktadır. Pleistosen’deki soğuk ve nemli iklim kosullarına bağlı olarak olusan buzullar, postglasyal dönemde alanlarını daraltarak sirk bölgelerine doğru çekilmis, kosulların uygun olduğu yerlerde ve özellikle bir döküntü örtüsü altında korunarak, günümüze kadar ulasmıstır.



                                     

3.1. Buzul Jeomorfolojisi Gorgit Buzulu

Karçal Dağları’nda, kuzey sektörlü yamaçlar üzerinde gelisen iki buzul vadisinden biri olan Gorgit Teknesinde yer alan buzul, bu kütlenin kuzey aklanındaki tek buzuldur. Gorgit Buzulu; bakı kosullarına bağlı olarak, Karçal Dağları’ndaki Pleistosen buzullasmasının en etkili olduğu teknelerden biri içinde bulunmaktadır. 1800 mnin altına inen teknenin, sirk bölümüne çekilen KD yönlü güncel buzul, 3352 mlik kuzey zirvesi yakınlarında, 2990 mlerden baslamakta, 2775 mlere kadar çıplak, 2600 m’lere kadar da enkaz örtülü olarak uzanmaktadır. Buzulun bugünkü toplam uzunluğu 1100 m kadar olup, bunun yaklasık 500 m’sini sirk bölümündeki çıplak buzul, 600 m’sini de tekne bölümünde uzanan döküntü örtülü kısım olusturmaktadır. Gorgit buzulu, dar ve derin bir vadi içinde yer almaktadır. Tekneyi ve sirk bölümünü çevreleyen yüksek sırtlar, güneslenme bakımından korunaklı bir alan olusturmustur. Ayrıca, Karadeniz üzerinden gelen nemli hava kütleleri ve yükseltiye bağlı olarak bol kar yağısı alan teknenin, özellikle yukarı kesimleri yaz sonlarına kadar karla kaplı kalmaktadır. Bu kosullar, Pleistosen’de olusan buzulların günümüze kadar korunması bakımından önemli bir etkendir. Günümüzde, buzulun önemli bir kısmı halen döküntü örtüsü altında bulunmaktadır. Kuvvetli fiziksel ayrısma ürünü olan enkaz materyali ve morenlerden olusan örtü, buzulu günes ısınlarından koruyarak kütle kayıplarını büyük oranda engellemekte ve buzul dilinin, günümüz kosullarına göre oldukça asağı seviyelerde bir değer olan 2600 mlere kadar inmesini sağlamaktadır. Gorgit Buzulunun vadi içindeki genisliği, yukarı kesimlerde 300 m, asağı kesimlerde ise 200 m civarındadır. Yaz döneminde kar ve buzullardaki ablasyonun artmasıyla birlikte önce yüzeyde akıs gösteren sular, buzul içinde ve altında kanallar açarak, derin oyuk ve tüneller olusturmaktadır. Gorgit Buzulu, topoğrafik kosullara bağlı olarak, oldukça yüksek eğim değerleri göstermektedir. Buzulun ortalama eğimi, % 44 23° civarında olup, çıplak buzulun yerlestiği sirk bölümünde %53 27°, enkaz örtülü kısımda ise %40 21° eğim bulunmaktadır. Buzulun asağı kesimini kaplayan enkaz, önce küçük boyutlu ve ince bir örtü olustururken, dil kısmına yaklasıldıkça iri bloklara dönüsmekte, örtünün kalınlığı da artmaktadır.Dik ve yüksek bir çatallı lob ile sonlanan güncel buzulun hemen önünde, ikisi küçük ve birisi daha büyük olan buzul gölleri ve tipik bir tekne vadi yer almaktadır.

                                     

3.2. Buzul Jeomorfolojisi Karçal Buzulu

Karçal Dağları’nın doğu yamaçları üzerinde bir dizi buzul vadisi bulunmaktadır. Bunlardan, içinde buzul barındıran teknelerin en önemlisi Karçal’dır. Buzul, Karçal Dağı’nın 3431m kuzeydoğuya bakan yamaçlarındaki bir sirkten kaynaklanmaktadır. Bu alandaki en yüksek zirvelerin çevrelediği buzul, 3200–2720 m’ler arasında yer almaktadır. Pleistosen’de, 1950 metrelere kadar inen buzulun, diğer kollarla birlesik halde 4-4.5 km’ye ulasan uzunluğuna karsın, günümüzdeki uzunluğu 1600 m. civarındadır. Gorgit buzulunda olduğu gibi, önemli bir kısmı döküntü örtülü olarak uzanan Karçal buzulunun, çıplak yüzeyli kesimi dik bir profil üzerine yamanmıstır. Yaklasık 350 m uzunluğundaki bu kütlenin genisliği, yer 500 m’yi bulmaktadır. Belirgin bir buzul aynası olusturan çıplak buzul, eğimin azalmaya basladığı kısımdan itibaren moren ve enkaz örtülerinin altında kalmıstır. Ancak, güncel buzulun asağı kesimlerini kaplayan örtü, bazı noktalarda çok incelmekte, bazı noktalarda da çökmeler ve üst akıntıların açtığı yarıntılar sebebiyle tahrip olduğu için çıplak buzul açığa çıkmaktadır. Buzulu örten enkaz, güncel dil kısmına yaklastıkça kalınlasmakta ve dönemsel hareketlenmeyi gösteren loblar olusturmaktadır. Karçal buzulu, en uçta 2760–2720 m’ler arasında yer alan ve daha eski olduğu anlasılan taraça biçimli depo ile sonlanmaktadır. Karçal Buzulu, dik yamaçlarla çevrelenen derin bir tekne içinde yer almaktadır. Kar yağısının fazla olduğu yörede, buzulun yukarı kesimleri yılın büyük kısmında karla örtülü durumdadır. Yukarı kesimleri karla, asağı kesimleri ise döküntü örtüsü ile kaplı olan buzul, bakı kosulları nedeniyle güneslenmenin de az olmasına bağlı olarak günümüze kadar ulasmıstır. Karçal buzulunun, topoğrafik kosullara bağlı olarak, özellikle sirk bölümü çok yüksek eğim değerleri göstermektedir. Buzulun eğimi sirk bölümünde % 72 37° civarındadır. Gorgit buzulundan farklı olarak, enkaz örtülü kısımdaki eğimin % 24 12° ile daha az olduğu buzulda, ortalama eğim %36 19° civarındadır. Karçal Buzulu, Pleistosen’de iki ana sirkten beslenmis olmakla birlikte, günümüzde diğer sirkteki buzulun tamamen erimis olması nedeniyle genisçe bir alana yayılan tek bir sirkten kaynaklanmaktadır. Bu alanda, rimaye dısında, eğim kosullarına bağlı olarak, genisliği 1 m’yi bulan enine yarıklar bulunmaktadır. Bu kesimden sonra, yayılım alanı sürekli daralan buzulun genisliği, dil kısmı yakınlarında 200 m civarındadır. Günümüzde büyük oranda çıplak buzul buzu ile kaplı alandan, örtülü kısma geçiste, topoğrafik kosullar ve iklim özelliklerine bağlı olarak bazı çökmeler meydana gelmis, buzulda kalınlığı 20 m’yi bulan bir mostra alanı olusmustur. Buzulda olusan bu kesit hattı, çıplak gözle bile inceleme olanağı veren önemli bir alandır. Karçal Buzulunun ilgi çekici alanlarından biri de, 2850 mlerde bulunan küçük buzul üstü gölüdür. Döküntü örtülü buzullar üzerinde genel olarak eğimi 10°yi asan yerlerde buzul üstü supraglasiyal göllere rastlanılmamaktadır. Buradaki buzul üstü göl de, enkaz örtülü buzulun eğiminin en az olduğu kesimde 9°-%15 yer almaktadır. Enkaz örtüsü ve altında uzanan buzul yüzeyinin çukur bir kesiminde ve doğrudan buzul üzerinde biriken erime sularının olusturduğu geçici gölün çapı, bazı yıllarda 85 m’ye ulasmaktadır. Önemli bir kısmı döküntü örtüsü altında bulunan Karçal Buzulunun, korunmasını sağlayan bu örtü, yukarı kesimlerde ince, asağı kesimlerde daha kalın fakat genel olarak çok iri olmayan çakıl ve bloklardan olusmaktadır. Birbirini izleyen hilal biçimli loblar halinde uzanan döküntü örtüsü altındaki buzul, içinde yer aldığı tekne vadi, moren depoları, çizikli-cilalı yüzeyleri ve diğer glasyal unsurları ile tipik bir buzullasma alanıdır.

                                     

3.3. Buzul Jeomorfolojisi Çukunet Buzulu

Karçal Dağları’ nın doğu yamaçlarında, Karçal buzulunun güneyinde yer alan Çukunet Buzulunun sirk alanı dadik yamaçlı, yüksek zirvelerle çevrilidir. Kuzeybatısında Karçal’ın en yüksek tepesi 3431 m, güneyinde ise bu kütlenin ikinci yüksek zirvesi 3415 myer almaktadır. Çukunet Buzulu, genel olarak doğu yönlü bir tekne içinde yer almakla birlikte, buzulu besleyen ana sirk kuzeydoğu yönlüdür. Asağısındaki yaylanın ismi esas alınarak adlandırılan buzul, 3250–2770 m’ler arasında yer almaktadır. Pleistosen döneminde, güneyindeki buzulla birlesik halde 2000 m’ye inen buzulun uzunluğu, 4 km’yi asmıstır. Buzulun, diğer buzullarda olduğu gibi, önemli bir kısmı enkaz örtülü olmak üzere toplam uzunluğu 1450 m. civarındadır. Gorgit ve Karçal Buzullarında olduğu gibi, çıplak yüzeyli buzul, sadece sirk kısmında görülebilmektedir. Yaz döneminin sonunda bile yukarı kesimi karla örtülü olan bu alanda, çıplak buzulun boyu 50–100 m ile 250 m arasında değismektedir. Sirk yamaçlarına paralel olarak yayılan buzulun genisliği ise 600 m civarındadır. Buzulun, bu kesimden sonraki yaklasık 1200 m’si enkazla örtülü durumdadır. Güncel buzulun üzerindeki enkaz örtüsü, bazı noktalarda çok incelmekte, bazı noktalarda da erime sularının açtığı kanallarla tasındığı için, çıplak buzul açığa çıkmaktadır. Birer buz penceresi halinde enkaz örtüsünün değisik kesimlerinde gözlenen çıplak buzul, özellikle yukarı kesimlerdeki örtünün çok kalın olmadığını da ortaya koymaktadır. Çukunet Buzulu, 2770 m’lerde dik bir enkaz kornisi ile sonlanmaktadır. Güncel örtülü buzul dilinin hemen önünde, küçük bir esik ardı gölü olan, Sakızraho buzul gölü yer almaktadır. Çukunet Buzulunun ortalama eğimi % 40 21° civarındadır. Diğer buzullarda olduğu gibi, topoğrafik kosulların etkisiyle sirk bölümündeki eğim çok fazla olup, yer % 100’ü asmaktadır48°. Buzulun asağı kesimindeki enkaz örtülü kısmın eğimi ise % 3117° civarındadır.



                                     

3.4. Buzul Jeomorfolojisi Diğer Buzullar

Karçal Dağı’nın doğu yamaçları üzerinde bulunan teknelerde iki küçük buzul daha bulunmaktadır. Çukunet Teknesinin güneyinde yer alan ve aynı doğrultuda uzanan vadilerin yukarı bölümlerinde bulunan buzullar da Karçal ve Çukunet buzulları ile benzer özelliklere sahiptir. Diğerlerine göre daha küçük Çukunet Buzulunun güneyindeki buzul; 500 m uzunluk ve 200 m genislikte, güneydeki küçük buzul ise 250–300 m uzunluk ve yaklasık 100 m genislikte olan buzulların çıplak yüzeyli kısımları daha dar, örtülü kısımları ise daha fazladır. Buzul üzerinde, enkaz örtüsünün bir nedenle sıyrıldığı kesimlerde gözlenen küçük buzul pencereleri, üstteki örtünün bazı kesimlerde çok inceldiğinin kanıtıdır. Karçal Dağındaki güncel buzulların önemli bir kısmını barındıran doğu yamaçlar önemli bir buzullasma alanıdır. Bu kütle üzerinde belirlenen ve özelliklerine değinilen buzullar dısında, enkaz örtüsü ya da kalıcı karlar altında bir-iki küçük buzulun daha bulunma ihtimali de vardır.

Karçal Dağları’nda buzul asındırma sekillerinden en yaygın olanı sirklerdir. Yalnızca Yabanilahana Tepe ve Yüksek Tepe mevkiinde 10’dan fazla sirk bulunmaktadır. Bu sirklerin çoğu basamak ya da merdiven seklinde olup, çoğunlukla içlerinde mevsimlik ya da daimi bir göl bulunmaktadır.

                                     

3.5. Buzul Jeomorfolojisi Karçal Dağları’nda Kaya Buzulu Olusumları

Kaya buzulları açısından ele alınan Karçal Dağları’nın bu kesimi, 1.500 m yükseltilerden baslayarak 3.400 m yükseltilere kadar devam etmektedir. Kabaca kuzey-güney doğrultuda uzanıs gösteren sırtlar üzerinde; alanın en yüksek tepelerinden olan Karçal Tepesi 3.431 m ile Göl Tepe 3.255 m bulunmaktadır. Alanın kuzeydoğusunda bir diğer yüksek zirve olan Ziyaret Tepesi 3.200 m yer almaktadır. Yörenin en büyük akarsuyu, doruklar üzerinden geçen su bölümü çizgisinin doğusunda yer alan Çermik Deresi olup güneydoğu yönünde akıs göstermektedir. Su bölümü çizgisinin batı bölümünde yer alan akarsular ise batı yönünde akmaktadır. Karçal Dağları’nda jeolojik yapı; Jura’dan baslayarak Kuvaterner’e kadar süren bir zaman diliminde olusmustur. Alanın temelini Jura yaslı formasyonlar olusturmaktadır. Temeli meydana getiren kayaçlar metadiyabaz, metakumtası ve metasilttasından olusmaktadır. Inceleme alanının güneydoğusunda Çermik Deresi ve çevresinde yüzeylenmektedir. Jura yaslı formasyonların üzerini Kretase yaslı formasyonlar örtmektedir. Bunlar alanın doğusunda ve güneybatısında yer almaktadır. Alanın güneybatısını olusturan birim Göl Tepe’nin batısında bulunmaktadır. Yapı andezit, bazalt, lav ve piroklastlarından olusmaktadır. Kretase yaslı son birim ise Karçal Tepesi ile Göl Tepe’nin batısında ince bir damar halinde uzanan resifal kireçtası, kumlu kireçtasıdır. Kretase yaslı formasyonları takiben alanın çok büyük bir bölümünde Eosen yaslı formasyonlar yüzeylenmektedir. Genel olarak volkanitlerden olusan yapı Eosen içerisindeki olusum yası ve litolojik farklılık nedeniyle birbirlerinden ayrılmaktadır. Eosen yaslı olusum gösteren ilk birim andezit, bazalt, lav ve piroklastlarından olusmaktadır. Yapı Göl Tepe’nin güney ve doğusunda, Çukunet yaylasının batısında yer almaktadır. Eosen yaslı son birim ise diyorit, dasit ve riyolitten meydana gelmektedir. Birim Karçal Tepesi ile Göl Tepe’nin doğusunda; Çukunet yaylasının güneyinde yer almaktadır. Eosen yaslı formasyonları takiben bölgedeki en genç olusumlar Kuvaterner yaslı morenlerdir. Morenler buzul vadilerinin tabanlarında yer almakta ve genel olarak Çukunet yaylası batısı, Ziyaret Tepe kuzeyi, Yıldız Gölü civarı, Karagöl’ün batısında görülmektedir. Kaya buzulları Eosen yaslı volkanitlerden olusmuslardır. Volkanitler zirve bölümlerini olusturmakla beraber çok genis alan kaplamaktadır. Çatlaklı ve fiziksel ufalanmaya karsı daha az dirençli olan yapısı ile volkanitler; donma çözülme olaylarından daha fazla etkilenerek kaya buzullarının jeomorfolojik gelisimini hızlandırmıstır. Karçal Dağları’nda büyük bir kısmı erimis olmakla birlikte güncel buzullar da bulunmaktadır. Jeomorfolojik özellikler açısından alanda çoğunlukla doğu-batı doğrultusunda uzanıs gösteren buzul vadilerinin varlığı dikkat çekmektedir. Farklı buzul vadilerinin tabanlarında bes adet kaya buzulu yer almaktadır.

                                     

3.6. Buzul Jeomorfolojisi Çamdalı Kaya Buzulu

Çamdalı Kaya Buzulu Karçal Tepesi’nin kuzeyinde, Yıldız Gölü’nün doğusunda 41º,3654 K enlemi ile 41º,9868 D boylamı arasında yer almaktadır. 2.900 m ile 2.600 m yükseltileri arasında sirk önünden baslayarak bir esikte sonlanmakta ve güney-kuzey yönünde uzanmaktadır. Dil kesimi ile kök kısmı arasında 300 m’lik yükselti farkına, 0.15 km² alana ve % 42 eğime, yaklasık olarak 700 m uzunluğa, 150 m genisliğe ve dil kısmında 25 m kalınlığa sahiptir. Alanda genellikle riyolit ve dasit kayaçları yaygın olarak gözlenmektedir. Kaya buzulları 10 cm ile 100 cm arasında değisen boyutlardaki döküntü malzemesinden olusmaktadır. Boyuna loblara sahip dil sekilli kaya buzulunun olusumunda buz çekirdeği ön plandadır. Buzulun geri çekilme hareketine bağlı olarak kaya buzulu eğim doğrultusunda kuzeye doğru hareket halindedir. Lokasyonuna göre vadi tabanında yer almaktadır.

                                     

3.7. Buzul Jeomorfolojisi Karçal Kaya Buzulu

Karçal Tepesi’nin doğusunda 41º,3543 K enlemi ile 41º,9919 D boylamında yer almaktadır. 2.935 m ile 2.730 m yükseltileri arasında sirk önünden baslayarak vadi içerisinde sonlanmakta ve batı-doğu yönünde uzanmaktadır Sekil 4. Kaya buzulunun kök kısmı ile dil kesimi arasındaki yükselti farkı 205 m, eğimi % 17 ve alanı 0.32 km²’dir. Yaklasık olarak 1.200 m uzunlu-ğa, 250 m genisliğe, dil kısmında 40 m kalınlığa sahiptir. Litolojik yapı genel olarak diyorit ve dasitten ibarettir. Asınıma karsı dayanıksız olan materyal kaya buzullarının daha iyi gelismesine ve belirgin loblara sahip olmasına neden olmaktadır. Kaya buzulları 10 cm ile 200 cm arasında değisen boyutlardaki döküntü malzemesinden olusmaktadır. Kaya buzulunun gelisiminde donma çözülme olaylarına bağlı permafrost etkiler daha fazla rol oynamaktadır. Kaya buzulunun kök kesiminde gelisigüzel boyuna loblar yer almaktadır. Bu olusum sirk bölümünde yer alan güncel buzul ile permafrost etkinin karsılastığı alana denk gelmektedir. Dil kesimine göre daha genç olusu, düzenli lobların henüz gelismemis olmasına neden olmustur. Karçal kaya buzulunun dil kesiminde enine konsantrik loblara sahip olan alan üç sınıfa ayrılmıstır. 2.935 m ile 2.810 m yükseltileri arasındaki birinci asamada loblar üzerinde likenler ve alpin bitki örtüsü bulunmamaktadır. 2.800 m ile 2.776 m yükseltileri arasında bulunan ikinci asamadaki loblarda alpin bitki örtüsü ve likenler belirginlesmeye baslamaktadır. 2.766 m ile 2.730 m yükseltiler arasındaki üçüncü asamada bulunan loblarda ise yüzey tamamen alpin bitki örtüsü ve likenlerle kaplanmaktadır. Ikinci asamanın bittiği ve üçüncü asamanın basladığı kesimde 10 m’lik yükselti farkı bulunmaktadır. Olusum bakımından üçüncü asama alanlar diğerlerine oranla göreceli olarak daha yaslıdır.

Karçal Dağları kaya buzullarının hipsometrik özellikleri.



                                     

3.8. Buzul Jeomorfolojisi Sakız Kaya Buzulu

Karçal Tepesi’nin güneyinde 41º,3456 K enlemi ile 41º,9949 D boylamı arasında bulunmaktadır. 3.050 m ile 2.790 m yükseltileri arasında sirk önünden baslayarak bir esik üzerinde son bulmakta ve batı-doğu yönünde uzanmaktadır. Kök kısmı ile dil kısmı arasındaki yükselti farkı 260 m, alanı 0.23 km², eğim oranı ise % 22’dir. Ortalama 1.150 m uzunluğa, 200 m genisliğe ve dil kısmında 30 m kalınlığa sahiptir. Dasit, riyolit ve andezit litolojik yapıyı olusturmaktadır. Kaya buzulları 10 cm ile 150 cm arasında değisen boyutlardaki döküntü malzemesinden olusmaktadır. Lokasyonuna göre vadi tabanında yer almaktadır. Kaya buzulu çoğunlukla boyuna loblara sahip olmakla birlikte dil kesiminde enine loblar da bulunmaktadır. Buzulun etkisinde olusum gösteren yapı; eğim doğrultusunda doğuya doğru hareket halindedir. Karçal Dağları’ndaki sıcaklık kosulları aynı gün içerisinde çok yakın mesafelerde ve sürelerde bile değisiklik göstermektedir. Kaya buzulları ile altında bulunan buz çekirdeğinin sıcaklık değerleri birbirinden farklıdır. Bu da kaya buzullarının, gelisiminde rol oynayan buz çekirdeğini koruduğunu ortaya koymaktadır. Sakız kaya buzulu içerisinde bulunan buz bütün dönem varlığını sürdürmektedir. Yüzeyde 10 °C civarında olan sıcaklık kaya buzullarının olusturduğu örtü nedeniyle radyasyonun derine doğru iletimini engellemektedir. Böylece buz varlığını yaz aylarında da sürdürerek kaya buzulunun hareketinin yaz aylarında da devam etmesine neden olmaktadır. Örnek amaçlı değerlendirilen termal görüntüler, yakın mesafelerde bulunan diğer buz çekirdekli kaya buzulları Çamdalı ve Yamukdiken için de kaynak niteliğini tasımaktadır. Permafrost etkilerle olusan kaya buzulları Karçal ve Ziyaret altında buz çekirdeği bulunmadığından onlar için termal kayıtlar gerçeklestirilmemistir.

                                     

3.9. Buzul Jeomorfolojisi Yamukdiken Kaya Buzulu

Karçal Tepesi’nin güneydoğusunda 41º,3383 K enlemi ile 41º,9980 D boylamı arasında yer almaktadır. Karagöl’ün kuzeyinde 3.070 m ile 3.030 m yükseltileri arasında sirk önünden baslayarak vadi içerisinde son bulmakta ve batı-doğu yönünde uzanmaktadır. Kök kısmı ile dil kesimi arasında 40 mlik yükselti farkına, 0.07 km²’lik alana ve % 6 eğime, yaklasık 600 m uzunluğa, 120 m genisliğe ve 20 m kalınlığa sahiptir. Genellikle dasit, riyolit ve bazaltlardan olusan volkanik materyal egemen durumdadır. Kaya buzulları 10 cm ile 500 cm arasında değisen boyutlardaki döküntü malzemeden olusmaktadır. Kum, çakıl ve blok boyutundaki taneler bir arada yer almaktadır. Boyuna loblara sahip olan kaya buzulunun olusumunda buzul etkisi ön plandadır. Buzulun geriye doğru çekilmesine bağlı olarak eğim yönünde doğuya doğru hareket halindedir. Lokasyonuna göre vadi tabanında yer almaktadır.

                                     

3.10. Buzul Jeomorfolojisi Ziyaret Kaya Buzulu

Ziyaret Tepesi’nin kuzeybatısında 41º,3725 K enlemi ile 42º,0291 D boylamı arasında bulunmaktadır. 2.940 m ile 2.890 m yükseltileri arasında sirkten baslayarak esik üzerinde son bulmakta ve güney-kuzey yönünde uzanmaktadır. Kök kısmı ile dil kısmı arasındaki yükselti farkı 50 m olup dil kısmına doğru genislemektedir. Ortalama 200 m uzunluğa, 50 m genisliğe ve dil kesiminde 10 m kalınlığa sahiptir. Genellikle andezit, bazalt lav ve piroklastlarından olusan yapı; sirk ve vadi tabanının dar olması nedeniyle kaya buzulları içerisinde en küçük olanıdır. Kaya buzulları 10 cm ile 50 cm arasında değisen boyutlardaki döküntü malzemesinden olusmaktadır. Kaya buzulunun alanı 0.01 km², eğim değeri ise % 25’tir. Enine loblara sahip kaya buzulunun olusumunda permafrost etkiler daha ön plandadır. Enine loblara sahip olan alan üç sınıfta değerlendirilmistir. 2.940 m ile 2.910 m yükseltileri arasında birinci asamadaki loblarda likenler ve alpin bitki örtüsü bulunmamaktadır. 2.905 m ile 2.898 m yükseltisindeki ikinci asamada bulunan loblarda alpin bitki örtüsü ve likenler belirginlesmeye baslamaktadır. 2.898 m ile 2.890 m yükseltiler arasında yer alan üçüncü asamadaki loblarda ise yüzey tamamen alpin bitki örtüsü ve likenlerle kaplanmaktadır. Lokasyonuna göre vadi yamacında yer almaktadır. Kaya buzulunun dil kesiminin likenlerle ve vejetasyon örtüsü ile tamamen kaplı olması aktif olmadığının isaretlerindendir.

                                     
  • Kalkanlı Dağları, Kaçkar Dağları ve Karçal Dağları yer alır. Güneyde, Çimen Dağları Kop Dağı Mescid Dağı ve Yalnızçam Dağları bulunur. Iki dağ sırasını birbirinden
  • Toroslar da Geyik Dağları ve Karçal Dağları nda kaya buzulları belirlenmistir. Doğu Karadeniz Dağları Esence Dağları Erciyes Dağı Mercan Dağları ve Ihtiyar
  • ya da Bazgireti, Gürcüce Badzgareti den ბაძგარეთი türetilmistir. Karçal Dağlarından doğan derelerden biri de Badzgireti adını tasıyordu. Bazgiret tarihsel
  • ödüllerini aldı. 2011 yılında Artvin de Maçahel Vadisi ndeki Camili Köyü ve Karçal Dağları ile ilgili belgeseli sundu ve doğaya olan duyarlılığını bu belgeselde
  • Maral Selalesi, Artvin ili, Borçka ilçesinde Karçal Dağları nda Maral Deresi üzerindeki selale. Selale tek bir eğim kırıklığından, 63 m yüksekten düser