Back

ⓘ Çevre bilimi, fiziksel bilimleri, biyolojik bilimleri ve bilgi bilimlerini çevre arastırmalarına ve çevre sorunlarının çözümüne entegre eden disiplinlerarası bi ..



                                               

Füzuli Operasyonu

Füzuli Operasyonu, Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri ile Ermeni Silahlı Kuvvetleri arasında Azerbaycan Cumhuriyetinin Füzuli Rayonu ve Füzuli sehrinin kontrolü için 27 Eylülde baslayan ve 17 Ekim 2020ye kadar devam eden, Ikinci Karabağ Savasının bir parçası olan operasyondur. Sonuç olarak Füzuli yöresine bağlı 18 köy ile Cebrail ve Hocavend rayonlarına ait bir dizi yerlesim yeri Azerbaycan ordusu tarafından ele geçirildi. Fizuli Operasyonu, Azerbaycan Ordusunun Ikinci Karabağ Savasında güneydoğu cephesindeki en önemli savaslarından biriydi.

Çevre bilimi
                                     

ⓘ Çevre bilimi

Çevre bilimi, fiziksel bilimleri, biyolojik bilimleri ve bilgi bilimlerini çevre arastırmalarına ve çevre sorunlarının çözümüne entegre eden disiplinlerarası bir akademik alandır. Çevre bilimi, Aydınlanma Çağı sırasında doğa tarihi ve tıp alanlarından doğmustur. Günümüzde çevre sistemlerinin incelenmesine bütüncül, nicel ve disiplinlerarası bir yaklasım sunmaktadır.

Çevre çalısmaları insan iliskilerini, çevreye yönelik algıları ve politikaları anlamak adına daha fazla sosyal bilimi bünyesinde bulundurur. Çevre mühendisliği de çevrenin kalitesini her açıdan iyilestirmek için tasarım ve teknolojiye odaklanmaktadır.

Çevre bilimcileri, dünyada gerçeklesen süreçler, alternatif enerji sistemlerinin değerlendirilmesi, çevre kirliliğinin kontrolü ve azaltılması, doğal kaynakların yönetimi ve küresel iklim değisikliğinin etkileri gibi konular üzerine çalısmaktadırlar. Çevre sorunları dahilinde fiziksel, kimyasal ve biyolojik süreçlerin bir etkilesimi neredeyse her zaman bulunur. Çevre bilimcileri, çevre sorunlarının analizine sistematik bir yaklasım getirmektedirler. Etkin bir çevre bilimcinin temel özellikleri arasında, zaman mekan iliskileri arasında bağlantılar kurabilme yeteneğinin yanında nicel analiz de yer alır.

Çevre bilimi asağıda verilen sebepler dolayısıyla 1960lar ve 1970ler de önemli ve etkin bir bilimsel arastırma alanı olarak canlanmıstır:

  • Karmasık çevre sorunlarını analiz edebilmek için disiplinler arası bir yaklasıma duyulan ihtiyaç.
  • Çevre sorunlarının ele alınmasında eyleme geçilmesi gerekliliği üzerine artan halk bilinci.
  • Sorusturma için özel çevre protokolleri gerektiren temel çevre yasalarının yürürlüğe girmesi.

Bu gelisimi tesvik eden sebepler arasında Rachel Carsonın bir dönüm noktası olan Sessiz Bahar adlı çevre kitabının yayınlanması ve büyük çevre sorunlarının ses getirmeye baslaması sayılabilir. 1969 Santa Barbara petrol sızıntısı ve Cleveland, Ohiodaki Cuyahoga Nehrinin -yine 1969ta- "alev alması" gibi olaylar çevre sorunlarının görünürlüğünün arttırmasına ve bu yeni çalısma alanının ortaya çıkmasına katkıda bulunmustur.

                                     

1. Terminoloji

Çevre bilimi ve ekoloji yaygın kullanımda genelde birbirlerinin yerine kullanılmaktadır ancak ekoloji teknik olarak sadece canlılar ve canlıların birbirleri ve çevreleriyle iliskileri üzerine yapılan çalısmaları kapsamaktadır. Ekoloji, çevre biliminin bir alt dalı olarak düsünülebilir. Örneğin kimyasal sorunlar veya halk sağlığı sorunları çevre biliminin kapsamına girerken, ekologların genel olarak üzerine çalıstığı konular değillerdir. Pratikte ekologlar ve diğer çevre bilimcilerin çalısmalarında dikkate değer ortaklıklar bulunur.

Amerikan Ulusal Eğitim Istatistik Merkezi, çevre bilimini bir akademik program olarak söyle açıklamaktadır:

"Biyoloji, kimya ve fizik ilkelerini çevre kirliliğinin kontrolü ve azaltılması; toplumun doğal çevre ile etkilesimleri; doğal kaynak yönetimi ve fiziksel çevre çalısmalarına uygulamaya odaklanan bir programdır. Biyoloji, kimya, fizik, yer bilimleri, iklimbilim, istatistik ve matematiksel modelleme gibi dersler içermektedir."

                                     

2.1. Unsurlar Atmosfer bilimleri

Atmosfer bilimleri, dünya atmosferi ve atmosferin diğer sistemler ile karsılıklı iliskileri üzerine odaklanır. Atmosfer bilimleri, meteoroloji, sera gazı etkisi, havadaki kirleticilerin atmosferdeki dağılımının modellenmesi, gürültü kirliliğine bağlı ses yayılımı olayları ve hatta ısık kirliliği üzerine yapılan çalısmaları kapsayabilir.

Küresel ısınma örneği ele alınırsa, fizikçiler kızılötesi radyasyon iletiminin ve atmosfer sirkülasyonunun bilgisayar ile modellemesini gerçeklestirirken, kimyagerler atmosferdeki kimyasallar ve reaksiyonlarının envanterini çıkartırlar, biyologlar da bitkiler ve hayvanların karbondioksit akısları üzerine etkilerini incelerler. Meteorologlar ve deniz bilimciler gibi uzmanlar da atmosfer dinamiklerinin anlasılmasında ilave bir derinlik katarlar.

                                     

2.2. Unsurlar Ekoloji

Amerika Ekoloji Topluluğu tarafından belirtildiği üzere, "Ekoloji, insanlar dahil yasayan tüm canlı organizmaların fiziksel çevreleriyle iliskilerinin incelenmesidir; bitkiler ve hayvanlar arasındaki hayati bağların ve etraflarındaki dünyanın anlasılması arayısındadır." Ekologlar çevrenin fiziksel karakteristikleri ve canlıların popülasyonu arasındaki iliskiyi arastırabilir veya iki farklı canlının popülasyonları arasındaki etkilesimi, simbiyotik veya rekabetçi iliskiler yoluyla arastırabilirler.

Örneğin bir veya birden fazla bozan etken tarafından etkilenmekte olan bir ekolojik sistemin disiplinlerarası analizinde, ilgili birçok çevre bilimi alanı bulunabilir. Endüstriyel gelisimin hava ve su kirliliğiyle belli canlıları etkileyebileceği bir haliç ortamında, biyologlar flora ve faunayı tanımlar, kimyagerler su kirleticilerinin bataklığa tasınımını inceler, fizikçiler hava kirliliği emisyonlarını hesaplar ve jeologlar da bataklık toprağının ve koy çamurlarının anlasılmasında yardımcı olacaklardır.



                                     

2.3. Unsurlar Çevre kimyası

Çevre kimyası çevredeki kimyasal değisimleri inceleyen bilim dalıdır. Temel çalısma alanları arasında toprak kirliliği ve su kirliliği bulunmaktadır. Analiz ettiği alanlar arasında çevredeki kimyasal bozulma, kimyasalların çok fazlı tasınımı örneğin çözücü içeren bir gölün çözücüyü çekmek için buharlastırılması ve biyom üzerindeki kimyasal etkiler gibi konular vardır.

Örnek olarak, sızdırma yapan bir tanktaki çözeltinin tehlike altındaki bir amfibi türünün toprak habitatına aktığı durum ele alınsın. Toprak kirliliğinin boyutu ve çözücünün yer altındaki yayılımını anlayabilmek için bilgisayar ile modelleme yöntemi kullanılır. Sonrasında kimyagerler çözücünün yayıldığı toprak ile kurduğu moleküler bağların özelliklerini çıkarırlar. Biyologlar da tehlike altındaki amfibinin besin kaynağı olan eklem bacaklılar ve gölcüklerde yasayan tüm canlılar üzerindeki etkilerini arastırırlar.

                                     

2.4. Unsurlar Yer bilimleri

Yer bilimleri kapsamında çevre jeolojisi, çevresel toprak bilimi, volkanik olaylar ve yer kabuğunun evrimi gibi kavramlar yer alır. Bazı sınıflandırma sistemlerinde okyanus bilimini de bünyesinde barındıran hidroloji de yer bilimleri adı altında incelenir.

Örneğin toprak erozyonunda toprak bilimciler tarafından yüzey akıntılarının hesaplamaları yapılır. Akıntı jeomorfologları da yüzey akıntılarında tortu tasınımlarının incelenmesinde yardımcı olur. Fizikçiler ısık gören sulardaki ısık iletimi değisimlerini değerlendirerek arastırmalara katkıda bulunacaklardır. Biyologlar da su bulanıklığındaki artıslar sonrası su flora ve faunasındaki etkileri inceleyeceklerdir.

                                     

3. Arastırmaları yönlendiren yönetmelikler

ABDde 1969 tarihli Ulusal Çevre Politikası Yasası NEPA, büyük projelerin özel çevresel kriterler açısından analizi için zorunluluklar ortaya koymustur. Birçok eyalet kanunu, yerel ölçekli faaliyetlere esasları uygulayarak bu talimatları gerçeklestirmistir. Bunun sonucunda kalkınma faaliyetlerinden endüstri, madencilik vb. önce çevresel sonuçların arastırılması ve belgelenmesi önemli ölçüde artmıstır.

NEPA altında hazırlanmıs Çevresel Etki Raporlarından San Diego/Tijuana Haliçine bosaltılan atık suyun arıtma seçeneklerinin genisletilmesi, San Francisco Uluslararası Havalimanının Genisletilmesi, Houstonın Gelistirilmesi, Metro Ulasım sistemi, Boston metropolitan MBTA ulasım sisteminin genisletilmesi ve Arlington, Virgina boyunca eyaletlerarası 66. otobanın insası okunarak çevre biliminin ayrıntıları incelenebilir.

1996 yılında Ingiltere ve Gallerde kurulan Çevre Ajansı EA, çevrenin korunması ve gelistirilmesi için olusturulmus bir kamu kurumudur. Topluluklar ve yerel yönetimin sitesinde listelenmis düzenlemeleri uygular. Ajans, 1995 tarihindeki Çevre Yasası altında bağımsız bir kurum olarak olusturulmustur ve Birlesik Krallık hükûmeti ile yakından çalısmaktadır.



                                     

4. Ayrıca bakınız

  • Çevresel etki raporu
  • Çevre enformatiği
  • Türkiye Çevre Koruma ve Yesillendirme Kurumu
  • Dünya Zirvesi
  • Ekolojik sanitasyon
  • Çevre istatistiği
  • Çevredeki aktinitler
  • Fiziki coğrafya
  • Çevre Uzmanları Birliği
  • Atmosferik dağılım modelleme
  • Çevre planlaması
  • Tatlı su çevre kalite parametreleri
  • Çevre hareketi
  • I. Faz çevre sahası değerlendirmesi
  • TEMA Vakfı
  • Doğal manzara
  • Çevre izleme
  • Amerika Jeofizik Birliği
  • Sürdürülebilir gelisme
  • Çevre konuları listesi
  • Normatif bilim
                                     

5. Dıs bağlantılar

  • Çevre terimleri sözlüğü Ingilizce13 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. - Küresel Gelisim Arastırma Merkezi
  • Amerika Çevre Koruma Ajansı EPA20 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →