Back

ⓘ Doğa felsefesi, felsefe tarihinde ilk çağ Yunan felsefesinin baslagıcında merkezi tema olarak doğanın ele alındığı felsefe yönelimidir, daha sonra çesitli biçim ..



                                               

Ioane Petritsi

Ioane Petritsi, Ioane Çimçimeli olarak da bilinir, 11-12. yüzyılda yasamıs Yeni Platoncu Gürcü filozofudur. Bizans Imparatorluğu ve Gürcistan Krallığında özellikle Proklostan yaptığı çevirilerle tanınır. Stanford Encyclopedia of Philosophy, Petritsiyi "en önemli Gürcü ortaçağ filozofu" ve "en çok okunan Gürcü filozof" olarak tanımlamıstır. Ioane Petrisinin Ioane Çimçimeli olarak da tanınması, onun tarihsel Tao bölgesindeki Çimçimi köyünden olduğunu göstermektedir.

Doğa felsefesi
                                     

ⓘ Doğa felsefesi

Doğa felsefesi, felsefe tarihinde ilk çağ Yunan felsefesinin baslagıcında merkezi tema olarak doğanın ele alındığı felsefe yönelimidir, daha sonra çesitli biçimlerde sürmüs, yeni nitelikler kazanmıs ve yeniden değerlendirilmistir.

                                     

1. Doğa felsefesinin ana problemi

Varolanların nedenin ne olduğunun arastırılması ve bu yönelimle doğanın düsüncenin temel meselesi olarak düsünülmeye baslanması doğa felsefesinin çerçevesini olusturmustur. Din ve mitolojinin dısına çıkarak varolanların ve nedenlerinin arastırılmasını baslatan Thales olmustur.

Thales bu anlamda felsefenin babası sayılmakta ve onunla baslayan felsefi düsünce de doğa felsefesi ya da varlık felsefesi olarak değerlendirilmektedir. Thalesi Anaximandros, Anaximenes gibi isimler izlemistir. Farklı sekillerde içerilendirmis olmakla birlikte, doğa filozofları, genel bir yaklasım biçimini benimsemislerdir; bu yaklasım biçimi de, doğayı incelediklerinde karsılarına çıkan çokluk ve onun temeleinde olduğunu ve ondan kaynaklandığını düsündükleri temel kaynak arkhe düsüncesinden kaynaklanmıstır. Doğa felsefesinin bu anlamda temel prensibi, dıs dünyadaki varlıkların kendisinden doğup geldiği ilk maddenin bulunması ya da belirlenmesidir.

Thales için ana madde su dur; belirli bir maddedir. Anaksimandros bunu sonsuz olan ile değistirir, cünkü su nitelik ve nicelik bakımından sınırlıdır; her seyin kedisinden çıkıp geldiği kaynak sonsuz olmalıdır ona göre. Bu belirsiz ve soyut varlık ilkesini apeiron olarak belirtir. Onun öğrencisi olan Anaksimenesde, arkhenin birlik ve sonsuzluk niteliğine sahip olması gerektiğini öne sürer; ancak buradan itibaren hocasında ayrılarak daha çok Thalese yakın bir düsünce gelistirir. O da Thales gibi anamaddeyi belirli bir madde olarak değerlendirir; ona göre arkhe hava dır. Hava hem somut belirli bir varlıktır, hem de soyut sınırlanamaz bir varlıktır. Hayatın ve ruhun temel maddesidir hava.

Böylece belirli tarzda bir maddecilik anlayısı da belirginlesmeye baslar. Daha sonra bu giderek soyut düsüncelere doğru evrilecektir.

Pisagorcularda örneğin anamadde ya da varlığın temeli sayı olarak belirtilecektir. Elea Okulunda Bir Olan diye adlandırılan tek ve değismez ilke öne çıkacaktır. Empedokles bu iki yöndeki gelismeleri birlestirmeye çalısan bir ana ilke arayısında olmustur. O temel ögelerden ya da elementlerden bahseder ve ona göre bunlar hava, toprak, su ve ates olarak belirtilirler. Bu dört element evrenin yapısının unsurlarıdır. Onların birlesmeleri ya da dağılmalarından diğer her sey meydana gelir. Anaksagoras düzenleyici bir ilke düsüncesini de isin icine katarak olusun temel ilkesini nous olarak belirtir.

                                     

2. Modern doğa felsefesi

Orta Çağın sonundan itibaren la birlikte hem felsefe alanında yeni bir canlanma meydana gelmeye baslamıs, hem de bilimler de önemli gelismeler kaydedilmistir. Bu dönemde doğa bilimleriyle doğa felsefesini birbirinden ayırmak olanaklı görünmemektedir. Kopernikus ile birlikte yeni bir dünya ve evren kavrayısı ortaya çıkmıs, bunun devamında doğa felsefesi yerini giderek doğa bilimleri denilen alana bırakmaya baslamıstır. Böylece doğa ve evrene iliskin felsefi yaklasımların, soyut arkhe arayısının yerini somut bilgiler, gözlem ve deney merkezli aıklamalar almaya yönelir. Bu süreçte özellikle orta çağdaki doğa felsefesi anlayısıyla bir hesaplasmaya girildiği ve doğa bilimlerinin bu hesaplasmanın sonucunda gelistiği söylenebilir. Her alanda olduğu gibi bilimin gelismesi, özellikle de bu gelismenin felsefenin içinden gelerek meydana gelmesi, felsefe ile bilim arasındaki ayrımın nasıl konulacağı sorununu gündeme getirmis, doğa felsefesi ile doğa bilimleri arasındaki ayrım konusunda bu özellikle belirgin bir sorun olarak ortaya çıkmıstır. Francis Bacon, Kepler, Laplace gibi bilgin düsünürler bu sürecin önemli isimleri olmuslardır. Doğa felsefesi bu süreçte bir tür felsefi materyalizm biçimine de bürünmüstür.

                                     

3. Doğa felsefesi ve doğa bilimi

Doğa felsefesi ve doğa bilimi 17. yüzyıla gelinceye kadar birbirinden ayrılan alanlar değildir; hatta bu alanlar arasında açık ayrımlar yapma konusunda süregiden sorunlar söz konusudur. Çoğu zaman ve çoğu yerde doğa felsefecisi aynı zamanda fizik ya da diğer doğal bilim alanlarıyla da ilgilenen hatta onlar üzerinde otoriteye sahip olan bir kisiydi. 17. yüzyıldan itibaren felsefe ve bilim alanları birbirinden ayrısmaya ve bilimler kendi alanlarında daha da özerklesmeye baslamasıyla doğa felsefesiyle doğa bilimlerinin ayrısması sorunu da gündeme geldi. Bu bir anlamda iki farklı bilgi türü arasında yapılması beklenen bir ayrımdı; ancak yine de bu ayrım her zaman açık seçik değildir. Modern doğa biliminin aldığı biçim ve geldiği bilgi düzeyi, belirli bir tarihsel dönemde bu ayrımı kosullandırmıstır. Özellikle Galileo ve Newton ile bu gelismenin ortaya çıktığı saptanabilir; belirli bir yöntemle bir anlamda bilim empiriklesiyor, gözlem ve deney önemli bir nitelikle öne çıkıyordu. Felsefe ise spekülatif bir görünüme bürünüyordu bu gelismeler karsısında. Bu eksende giderek bir ayrısma meydana gelmis olsa da felsefe düzeyinde doğa bilimi ile doğa felsefesini ayrıstırmanın açık ve kesin bir sekilde görünebildiğini söylemek zordur.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →