Back

ⓘ Jeltoksan Olayları ; Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Mihail Gorbaçovun, Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri, Kazak kökenli Dinmuham ..



                                     

ⓘ Jeltoksan Olayları

Jeltoksan Olayları ; Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Mihail Gorbaçovun, Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri, Kazak kökenli Dinmuhammet Kunayevi azlederek, yerine Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyetinden Genadi Kolbinin ataması üzerine, Aralık 1986da Kazakistanın baskenti Almatıda patlak veren olaylar. Bazı kaynaklar Kolbinin Rus kökenli olduğunu söylemekte, bazıları ise Çuvas kökenli olduğunu iddia etmektedir.

16 Aralık tarihinde baslayan olaylar, 19 Aralık tarihinde sona erdi. Protesto amacıyla 17 Aralıkta toplanan öğrencilere halktan da binlerce kisi katıldı. Kitle, Kazakistan Komünist Partisinin de bulunduğu, Brejnev Meydanına doğru yürüyüse geçti. Nihayetinde yerel kuvvetlerle birlikte OMON güçleri sehre girdi. Siddet olayları tüm sehre yayılmıstı. Ertesi gün, protestolar Çimkent, Taldıkorgan ve Karağandı sehirlerine de sıçradı.

                                     

1. Olaylar

Kazak kökenli Dinmuhamet Kunayevin 1964 yılından beri sürdürdüğü görevinden azledilerek, Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreterliği görevine baska bir cumhuriyetten Genadi Kolbinin atanması, 17 Aralık sabahı barısçıl öğrenci gösterileri olarak baslayan protestoların ana sebebiydi.

Gorbaçov anılarında, Sovyetler Birliği Komünist Partisi 27. Kongresinden sonra, Kunayev ile bulustuğunu, bulusmada Kuneyevin istifasının konusulduğunu, Kunayevin, Nursultan Nazarbayevin parti içindeki yükselisinin önüne geçmek için, Rus kökenli birinin yerine atanmasını talep ettiğini yazmaktadır. Kunayev ise kendi hatıratında, yerine gelecek kisi hakkında bir yorum yapılmadığını, Gorbaçovun konu hakkında sadece "iyi bir yoldas gönderilecek" dediğini ifade etmektedir.

Gösteriler, 200-300 kadar öğrencinin Brejnev Meydanında, Parti binası önünde toplanmasıyla basladı. Katıımlarla kısa sürede 1000-5000 arası sayıya ulasan kalabalık, Komünist Partisi merkez binasına girerek, binayı ele geçirdi. Daha sonra sehir hapishanesini de ele geçirerek, birçok mahkûmu serbest bıraktı. Resmi haber ajansı TASS olayları su sözlerle duyuruyordu.

"Milliyetçi unsurlarca kıskırtılan bir grup öğrenci, SBKP genel kurulunda alınan kararı bahane ederek sokakları isgal ettiler. Durumu fırsata çevirmek isteyerek kalabalığa karısan vahsi kıskırtıcılar, güvenlik güçlerini hedef alan yasa dısı eylemlere kalkıstılar. Birçok özel aracın yanı sıra bir yiyecek deposunu da atese veren göstericiler, yöre halkına da saldırıda bulunmuslardır."

Meydan güvenlik güçlerince çembere alındı ve göstericilerin görüntüleri kaydedilmeye baslandı. Aksamüstüne doğru olaylar daha da siddetlendi. Güvenlik güçlerine kalabalığı dağıtma emri verildi. Meydanda ve sehrin baska kısımlarında göstericilerle güvenlik güçleri arasındaki çatısmalar sabaha kadar devam etti. Ertesi gün olaylar neredeyse bir isyana dönüstü. Çatısmalar üçüncü günün sonuna kadar kontrol altına alınamadı.

                                     

2. Olayla ilgili rakamlar ve spekülasyonlar

Katılımcı sayısı ile ilgili değisik iddialar bulunmaktadır. Olaylar basladığında, Moskova kaynaklı haberlerde, protestocuların 200 kisi civarında olduğu söylemekteydi. Kazak yetkililer, daha sonra bu rakamı 3000e yükseltti.

Ancak protestocuların 30-40 bin kisi civarında olduklarını, bunların en az 5000 kadarının tutuklandığını, yaralı sayısının ise tahmin bile edilemediğini iddia eden kaynaklar da vardı. Olaylara öncülük edenler, ülke çapında 60.000 kisinin protesto eylemlerie katıldığını söylemislerdir.

Kazak Devlet Üniversitesi öğretim görevlilerinden Profesör Sayın Burbasov olayları arastırmıs ve çalısmasını su sekilde özetlemistir: Kazakistan Komünist Partisi Merkez Komitesi verilerine göre, gösterilere 11.000 kisinin katılmıs, olayların neticesinde bir gösterici hayatını kaybetmis, 660ı da gözaltına alınmıstır. Resmi bilgilere göre gözaltına alınanlar, asırı milliyetçiler, alkolikler ve uyusturucu müptelaları olarak tanımlanmaktadır. Daha sonra ortaya çıkan bilgiler, 30-40 bin civarında göstericinin protesto eylemelerine katıldığını göstermektedir. Burbasov bu bilgileri verdikten sonra sunları söylemektedir Gösterici sayısının en az 25 bin kisi olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Içlerinden 5000 kadarı tutuklanmıs ve hapsedilmistir. Ne yazık ki can kayıpları hakkında doğru bir bilgiye ulasamadım.

Kazakistan SSC hükûmetine göre, sadece bir gösterici ve bir güvenlik görevlisi olaylarda hayatını kaybetti. 100 kadarı da tutuklandı. Tutuklananlardan bazıları da çalısma kamplarına gönderildi.

Kongre Kütüphanesi kaynakları ise, olaylar sırasında en az 200 kisinin öldüğünü bunların bir kısmı infaz edildiği öne sürülmektedir söylemektedir. Yaralı sayısı da, kimi kaynaklara göre 1000 kisinin üzerindedir.

SSCB dağıldıktan sonra, Yeltoksan Olaylarına katılan göstericilerin hemen tamamının cezaları affedildi. Bu kisiler Sovyet baskı rejiminin kurbanları olarak addedildiler. Olayların 20. yıldönümü dolayısıyla, 18 Eylül 2006 tarihinde basken Almatıda "Özgürlüğün Safağı" adlı bir anıt törenle açıldı. Jeltoksan Olayları Kazakistanın bağımsızlık mücadelesinin simgesi haline gelmistir.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →