Back

ⓘ Hieronymus rahip, Inanç Savunucusu, teolog ve tarihçi. Eusebius oğlu, DalmaçyaPannonia sınırı arasındaki Emona kalesine komsu bir kasaba olan, günümüzdeyse kuze ..




Hieronymus
                                     

ⓘ Hieronymus

Hieronymus rahip, Inanç Savunucusu, teolog ve tarihçi. Eusebius oğlu, Dalmaçya/Pannonia sınırı arasındaki Emona kalesine komsu bir kasaba olan, günümüzdeyse kuzeydoğu Italyada bulunan Stridon doğumlu. Opus Magnum u Vulgata: Kitab-ı Mukaddesin Latince çevirisi. Inciller üzerine yorumları bulunur. Yazdığı eserlerin listesi oldukça kabarıktır.

Aralık 384te yasamını yitiren Papa Damasus Iin öğrencisi olan Hieronymus, özellikle Roma gibi kozmopolit çevrelerde yasayan üst tabakadan insanlara hitap eden ahlak öğretileriyle biliniyordu. Birçok durumda özellikle kadınların yasamına eğilmisti. Kendini Isaya adamıs olan kadınların nasıl yasaması gerektiği üzerine mülahazalar sunmustu. Odak noktasının kadınlar olmasının sebebi büyük ihtimalle zengin senatör ailelerine mensup tanınmıs sofu kadınlarla arasındaki himaye iliskileridir.

Roma Katolik Kilisesi, Doğu Ortodoks Kilisesi, Lüteryan Kilisesi ve Anglikan Komünyonu tarafından "Aziz" ve "Kilise Babası" unvanlarını almıstır. Hieronymus 1298 yılında Papa Bonifacius VIII tarafından Kilise Doktoru ilan edilmistir.

                                     

1. Yasamı

Yaklasık 347 yılında Stridonda dünyaya geldi. Kökenleri Iliryadan gelmekteydi ve anadili Ilirya lehçesiydi. Retorik ve felsefe eğitimi almak üzere arkadası Bonosus ile birlikte Romaya gittiği tarihlerde yk. 360 - 368 henüz vaftiz olmamıstı. Mezkur Bonosusun, Hieronymus tarafından "Adriyatikteki bir adada inzivaya çekildiği" bilgisi verilen dostu olma ihtimali vardır. Gramerci Aelius Donatus tarafından eğitildi. Hieronymus orada Latince ve en azından bir miktar Yunanca öğrendi. Daha sonraları öğrenciyken öğrendiğini iddia edeceği Yunan edebiyatına ise büyük ihtimalle hakim değildi.

Romada öğrenciyken diğer öğrencilerin bazı kaçamaklarına ve escinsel davranıslarına dahil oldu. Bunları öylesine yapmıstı fakat daha sonraları büyük bir suçlu psikolojisine girmisti. Vicdan azabını dindirmek adına pazar günleri sehit mezarlarını ve havarilerin yer altı mezarlarını ziyaret edecek, bu deneyim ona cehennemin korkutuculuğunu anımsatcaktı:

Hieronymus cehennemdeki korkuyu tarif etmek için Vergiliustan yaptığı bir alıntıyı kullanır: Dört bir yana yayılıyor bu devâsa korku; bir dehset, sessizce nefes alan ruhumun üstünde." Hieronymus, Hristiyanlığa dair konseptleri mesela cehennem ilkin klasik yazarları kullanarak betimledi. Cehennemi bu sekilde betimlemesi hem aldığı klasik eğitimi hem de bunlara dair uygulamalardan örneğin Romadaki oğlancılık hissettiği derin utancı gösterir. Baslangıçta Hristiyanlığa karsı skeptik yaklassa da sonunda dine dönmüstür. Romada geçirdiği uzun yıllardan sonra Bonosus ile birlikte Trierye yerlesmek için Galyaya gitti. Burada ilk teoloji eğitimini aldığı sanılır. Yine arkadası Tyrannius Rufinus için Aziz Hilarynin Zebur üzerine yorumlarını kaleme aldığı ve De Synodis adlı ilmî eserini yazdığı yer de burasıdır. Bunu, Hristiyanlık dinine mensup birçok arkadas edindiği Aquileiada dostu Rufinus ile birlikte kaldığı aylar ve hatta belki yıllar takip eder.

Bu isimlerden bazıları, 373 yılında Trakyadan ve Anadoludan geçip Kuzey Suriyeye gitmek amacıyla çıktığı yolda ona eslik ettiler. En uzun kaldığı yer olan Antakyada yoldaslarından ikisi vefat etti, kendiyse birden fazla olmak üzere ağır hastalığa yakalandı. Bu hastalıkların birinde yk. 373 - 374 kısında gördüğü bir vizyonun etkisiyle seküler çalısmalarını bir kenara bırakıp kendini tamamen tanrıya adadı. Görüldüğü kadarıyla hatırı sayılır bir süre boyunca klasik eğitimden yüz çevirdi ve Laodikeialı Apollinarisin etkisinde Kitab-ı Mukaddes çalısmalarına giristi.

Günahlarının kefaretini ödeyebileceği çileci bir yasamın arzusuyla dolmustu. Bunun için bir süreliğine Antakyanın güneydoğusunda, barındırdığı münzevilerin sayısından hareketle "Suriye Thebaisı" adını alan Khalkis Çölüne gitti. Bu süre zarfında çalısmaya ve okumaya zaman bulduğu görülüyor. Burada bir mühtedînin Ihtida etmis, sc. Yahudilikten Hristiyanlığa rehberliğinde Ibranice öğrenmeye basladı; Antakyadaki Hristiyan Israiloğulları ile iletisimde olduğu görülüyor. Bu sıralarda kendisi için bir Yahudi Incili kopyaladı. Bunun fragmanları, müellifin notları arasında muhafaza edilmistir ve bugün "Yahudilerin Incili" adıyla bilinen bu eser, Nazaraioslar tarafından Matta Incilinin aslı olarak tanınır. Hieronymus elindeki Yahudi Incilinin bazı kısımlarını Yunancaya çevirmistir.

Antakyaya döndüğü 378 veya 379 yılında, Psikopos Paulinus tarafından papaz ilan edildi. Açıkça gönülsüzdü ve bunu kabul için içinde bulunduğu çileci yasama devam etme sartı kosmustu. Kısa bir süre sonra Istanbula geldi. Amacı, Nanizili Gregoriostan Kitab-ı Mukaddes dersleri almaktı. Sonraki üç senesini 382 385 Romada, Papa Damasus Iin ve önde gelen Hristriyanların sekreterliğini yaparak geçirmis görünüyor. Esasında 382 yılında synodos Kilise yönetimi tarafından, Antakyadaki hizipçiliği sonlandırması için çağrılmıstı. O sırada Antakya patrikliği için birbirine rakip adaylar vardı. Hieronymus adaylardan birine destek çıktı ve daha fazla destek toplamak için Romaya döndü. Bu sırada da kendini papaya gösterdi ve papanın konseyinde önemli bir yer edindi.

Romada birçok görevler aldı ve Yunanca el yazmalarından hareketle yazılmıs olan Latince Incili revize etmeye giristi. Ilahiler Kitabını kapsayan Psalteri Mezmurlar Kitabı güncelledi ve bunu yaparken Septuagintadan faydalandı. O yıllarda yaptığının farkında olmasa da, bugün Vulgata dediğimiz Latince Incil çevirisi yıllarını alacak ve müellifin en büyük eseri olacaktı asağıda bkz: Eserler - Çevriler.

Romadayken çevresinde birçok soylu ve eğitimli kadın vardı. Bunlar arasında soylu patricii ailelere mensup olanlar, örneğin dul Lea, Marcella ve Paula, bunların kızları Blaesilla ve Eustochium gibi kadınlar da bulunuyordu. Bu kadınların, Romadaki sehvet düskünlüğünden uzaklasarak manastır yasamına gittikçe artan bir sekilde ilgi duymaları sonucunda ve Hieronymusun Romadaki seküler ruhban sınıfına yönelttiği acımasız elestiriler sonrasında Romadaki ruhban sınıfı ve taraftarları arasında kendisine karsı bir düsmanlık olusmaya basladı. Hamisi Damasus vefat ettikten 10 Aralık 384 kısa bir süre sonra Roma ruhban sınıfı, Hieronymus hakkında "dul Paula ile uygunsuz bir iliski kurmak" suçlamasıyla dava açtı. Bunun sonucunda Romadan ayrılmak zorunda kaldı. Her seye rağmen, yazdıkları, kutsal bakire olma yeminini tutmak istiyakındaki kadınlar arasında büyük kıymet gördü. Mektupları çokça okundu ve Hristiyan imparatorluğun dört bir yanına yayıldı. Yazdıklarından anladığımız kadarıyla takipçileri yalnızca bu bakire kadınlar değildi.

Ilaveten, Blaesillanin hedonist yasam tarzına getirdiği kınama ile onun çileci pratiklere uymasını sağladı. Gelgelelim bu durum onun sağlığını etkilediği gibi zaten zayıf olan fiziksel durumunu daha da zayıflastırdı ve öyle ki Hieronymusun talimatlarına uymaya baslamasının dördüncü ayında öldü. Böyle yasam dolu bir kadının erken ölümüne yol açması, Blaesillanın yasını tutmaması için Paulaya ısrar etmesi ve Paulanın acısının abartı olduğu yönündeki söylenmeleri, onu kalpsiz biri gibi gösterdi ve Romalıların kendisine karsı olan görüslerini iyice kutuplastırarak, Hieronymusu öfkenin hedefi haline getirdi.

Ağustos 385te Romadan ayrıldı ve Antakyaya döndü. Kardesi Paulinianus ve birkaç dostu da yanındaydı. Onlardan kısa bir süre sonra, kalan ömürlerini Kutsal Topraklarda yasamak isteyen Paula ve Eustochium da onu takip etti. 385 kısında Hieronymus onlar için bir ruhanî rehber olmustur. Antakya Psikoposu Paulinusun katılımıyla, hacılar Kudüs, Beytüllahim ve Celilenin kutsal mekanlarını ziyaret ettikten sonra çileci yasamın ünlü simalarının yurdu olan Mısıra gittiler.

Iskenderiye Ilmihal okulunda, ilmihalci Kör Didymusu dinledi. Onun peygamber Hosea hakkında söylediklerini ve Aziz Antonius hakkındaki anılarını duydu. Ardından bir süre Nitriada yasadı. 388 yazının sonlarına doğru Filistine döndü. Geri kalan yasamında, Beytüllahim civarında, Isanın doğduğu mağrada, birkaç dostunun refakatiyle yasadı. Onlar ruhsal rehberlik yaptı.

Roma Katolik Kilisesi, Doğu Ortodoks Kilisesi, Luther Kilisesi ve Anglikan Komünyonu tarafından "Aziz" ve "Kilise Babası" unvanlarını almıstır. Yortusu 30 Eylüldedir.

                                     

2. Çevirileri ve yorumları

Paula tarafından geçimliği sağlanınca ve kitaplarının sayısı artınca aralıksız bir edebî üretim faaliyetine giristi. Ömrünün 34 yıllık bu dönemine en önemli eserlerini sığdırdı. Eski Ahitin Ibraniceden çevrilmis versiyonu, dini üzerine en sağlam yorumları, Hristiyan yazarlar kataloğu ve Pelagiusçuluk karsıtı diyalogları bu dönemin ürünleridir. Bu edebî tekâmül rakipleri tarafından dahi takdir edilmistir. Madalyonun diğer yüzüne baktığımızda ise yine en büyük polemiklerinin bu döneme rastladığı görülüyor. Daha sonraları Psikopos Kudüslü Ioannes IInin ve eski dostu Rufinusun aforoz edildiğini ilan eden Origenizme karsı tezlerini de kapsayan bu polemikler onu, kilise babaları arasında sivriltti. Pelagiusçuluk karsıtı söylemleri sonucunda bir grup atesli partizan manastıra ait binaları bastı ve atese verdi, içeridekilere saldırıp bir diyakozu katlettiler. Hieronymus canını zor kurtararak civardaki bir kaleye sığındı 416.

Hieronymusun 30 Eylül 420de Beytüllahim yakınlarında vefat ettiği kaydedilmistir. Ölüm tarihini Aziz Prosper Aquitanus, Chronicon unda verir. Gömüldüğü yer Beytüllahimdir. Söylenceye göre cesedi daha sonraları Romadaki Santa Maria Maggiore bazilikasına tasınmıstır. Bununla beraber batıdaki bazı diğer bölgeler de bazı mukaddes emanetlerin kendilerinde bulunduğunu öne sürerler. Nepideki bir katedral onun basının kendilerinde bulunduğu iddiasındadır. Bir diğer söylenceye göre ise bası El Escorialdedir.

Hieronymus, alim olmanın akıcı bir Yunancayı sart kostuğu zamanlarda bu sıfata sahipti. Çeviri projesine basladığında bir miktar Ibranice biliyordu. Yine de Yahudilerin kutsal kitap yorumlarını daha sıkı kavrayabilmek için Kudüse tasındı. Zengin bir Romalı aristokrat olan Paula, Beytüllahimdeki manasırda kalırken kendisini finanse etti ve Hieronymus çevirisini orada tamamladı. 382 yılında, Vetus Latina adıyla bilinen, Yeni Ahitin Latince versiyonunu tashih ederek ise basladı. 390 yılı itibarıyla Yahudî Kitab-ı Mukaddesini orijinalinden çevirme isine geri döndü. Bu sırada Iskenderiyeden gelen, Septuaginta kopyasının çevrilmis kısımları da elindeydi. Inancına göre ana akım Rabbinik Yahudilik Septuagintayı geçerli bir Yahudî kutsal metni olarak görmüyordu. Bunun sebebi de onu Helenistik sapkınlıklarla bezeli yanlıs bir çeviri olarak tahkik etmeleriydi. Eserini 405 yılında tamamladı. Hieronymusun Vulgatasından evvel tüm Latince Kitb-ı Mukaddes çevirileri Ibranice metni değil, Septuagintayı kaynak alıyordu. Hieronymusun Septuaginta yerine Ibranice metni kaynak alması, içlerinde Septuagintayı tanrısal ilhamla bezeli olarak gören Aziz Augustinusun da bulunduğu birçok diğer Hristiyanın tavsiyelerinin zıddı bir hareketti. Gelgelelim modern bilginler Hieronymusun Ibranice bilgisi üzerine ortaya bazı süpheler dökmüslerdir. Birçok modern alime göre Hieronymusun kaynak aldığı metin Ibranice Kitab-ı Mukaddesten ziyade Yunanca Hexaplaydı.

Sonraki on bes yılda, ölene kadar, Hieronymus kutsal kitap üzerine birçok yorum üretti. Süpheli çeviriler yerine niçin orijinal Yahudî metnini kullandığını açıklamaya çalıstı. Onun patroloji yorumları Yahudî geleneğiyle örtüsüyordu. Philon ve Iskenderiye Okulunun yaklasımlarını takip ederek kendini alegorik ve mistik alt metinlere kaptırmıstı. Çağdaslarının aksine Yahudî Kitab-ı Mukaddesi "apocrypha" ile protokanonik kitaplar arasındaki Hebraica Veritas ın farkını vurgulamıstır. Vulgatasının girisinde Septuagintadaki bazı bölümlerin orijinal Ibranice metinde bulunmadığını göstererek onlara "gayrımesru" muamelesi yapar i.e. apocrypha; Barukh içinse Yeremyaya Giris te bu bölümün Yahudîler arasında ne okunduğunu ne de tutulduğunu söyler ama onu açıkça gayrımesru apocrypha olarak anmaz. Samuel ve Krallar Kitabı nınönsözünde, genel olarak "Miğferli Önsöz" olarak bilinen su bildiri bulunur:

Bu önsöz, bizim Ibraniceden Latinceye çevirdiğimiz tüm kitapların koruyucu miğferi görevini görecektir. Böylece listemizde bulunmayan tüm eserlerin gayrımesru yazılar arasında bulunduğundan emin olunabilsin. Buradan hareketle, genellikle Süleymanın adıyla meshur Bilgelik Kitabı, Sira oğlu Isanın Kitabı ve Yudit, ve Tobias Kitapları mesru değildir. Makkabilerin birinci kitabını Ibranice olarak, ikinci kitabını Yunanca olarak telakki ettim. Üsluplarından da anlasılabilir.

Hieronymus apocrypha hakkında ilkin süpheci olsa da, sonraları bunları Ilahî Yazın olarak gördüğü söylenir. Örneğin Eustochiuma yazdığı bir mektupta Siradan söz eder 13:2., baska yerlerde yine Barukha, Sosananın Hiyakesine ve Bilgelik Kitabına ilahî yazın muamelesi yaptığı görülür.

Hieronymusun yorumları En. Commentary üç gruba ayrılabilir:

  • Yunan öncüllerinden yaptığı çeviriler ve revizyonlar: Yeremya ve Hezekiel Kitaplarındaki 14 adet vaaz; Iskenderiyeli Origenin, Süleymanın Sarkısı eserindeki 2 vaaz çev. yk. 383, Roma; Luka Incilindeki 39 vaaz çev. yk. 389, Beytüllahim. Origenin Yesaya Kitabında bulunan 9 vaaz. Bunların bazıları ona ait değildir ama kitapta geçer. Burada, Filistin topoğrafyası hakkında önemli bilgiler veren, ilaveli ve bazı yerleri çıkarılmıs olan De Situ et Nominibus Locorum Hebraeorum adlı çeviri de atlanmamalı. müellifi Eusebius, eserin orijinal adı Onomastikon Aynı periyotta yk. 390, Philon tarafından yazılmıs ve Origenes tarafından genisletilmis olan eski bir eserin üzerine insa edilmis Liber Interpretationis Nominum Hebraicorum adlı eser de mevcuttur.
  • Eski Ahit üzerine özgün yorumları: Beytüllahime yerlesmeden önceki periyotta ve takip eden bes yıldaki bir takım küçük Eski Ahit çalısmaları: De seraphim, De Voce Osanna, De Tribus Quaestionibus Veteris Legis Genellikle 18., 20. ve 36. mektuplarda bulunur; Quaestiones Hebraicae in Genesim ; Commentarius in Ecclesiasten ; Tractatus Septem in Psalmos 10–16 kayıp; Explanationes in Michaeam, Sophoniam, Nahum, Habacuc, Aggaeum. 395 yılından sonra daha uzun ama daha düzensiz tarzda yorum kitapları kompoze etti: Önce Yunus ve Ovadyah üzerine 396, ardından Yesaya üzerine yk. 395 - 400, Zekeriya, Malakhi, Hosea, Yoel, Amos üzerine 406dan sonra, Daniel Kitabı üzerine yk. 407, Hezekiel üzerine 410 - 415 arası ve Yeremya üzerine 415ten sonra, bitmemis eser.
  • Yeni Ahit yorum kitapları: Philemon, Pavlusun Galatyalılara, Efeslilere ve Titusa Mektupları 387 – 388 yıllarında aceleyle kompoze edilmis; Matta 398 yılında, iki haftada dikte edilmis; Markos, Lukadan ve Ayetler Kitabından seçilmis pasajlar, Yuhanna Inciline önsöz.
                                     

3. Tarihî yazıları ve menakıbnameler

Hieronymus tarihçi olarak da tanınır. Bilinen en eski tarih eseri, yk. 380 yılında Konstantinopoliste düzenlenmis olan Chronicon yahut Temporum Liber adlı kroniğidir. Bu kronik, Eusebiusun kroniğinin ikinci bölümünü olusturan kronolojik tabloların Latince çevirisidir. Ek olarak 325 - 379 arasını da içerir. Hieronymusun bu çevirisi birçok alıntı veya sui generis hata barındırsa da, bu kronikler sonraki tarihçilerde annales yazma isteği uyandırması bakımından önemli bir üretimdir.

En önemli tarih eserlerinden biri de hem baslığını hem düzenlemesini Suetoniustan ödünç aldığı De Viris Illustribus adlı eserdir. Beytüllahimde, 392 yılında yazmılmıstır. 135 Hristiyan yazar üzerine yazılmıs biyografik ve edebî notlardan mütesekkildir. Silsile Aziz Petrustan baslar, kendine kadar devam eder. Ilk 78 yazar için kaynağı Eusebiustur Historia Ecclesiastica. Ikinci bölümde Arnobius ve Lactantius ile baslar ve bu bölümde daha çok batılı yazarlardan aldığı bilgileri kullanır.

Menakıbname sayılabilecek eserleri dört adettir:

  • Vitae Patrum Vita Pauli Primi Eremitae: Thebaislı Aziz Pavlusun biyografisi.
  • Vita Pauli Monachi: Antakyadaki ilk geçici ikameti sırasında yk. 376 yazdığı, Mısır manastır geleneğinden türemis olan efsanevî söylenceler.
  • Vita Hilarionis: Olasılıkla aynı tarihte yazılmıstır. Diğer ikisine göre daha güvenilir tarihî veriler sunar. Eserin bir kısmı Epiphaniusun biyografisine, bir kısmı sözlü geleneğe dayanır.
  • Vita Malchi Monachi Captivi: Yk. 391 yılında yazılmıs, büyük ihtimalle daha erken bir esere dayanan, ihtiyar çileci Suriyeli Malchusun kendisine Khalkis Çölünde anlattıklarından türetilmis söylenceler.

Martyrologium Hieronymianum adlı eser sahtedir. Batılı bir rahip tarafından 6. veya 7. yüzyılda kompoze edilmistir. Hieronymusun Vita Malchi sinin giris bölümündeki, azizlerden ve Havariler Çağından bu yana gelen sehitlerden bahsetme niyetini yazıya döktüğü ifadesi taklit edilmistir.



                                     

4. Mektupları

Hieronymusun mektupları, konu çesitlilikleri ve üslup kaliteleri bakımından, edebî mirasının önemli bir bölümünü olusturur. Ilim konularına dair problemleri tartısırtığı, vicdan meselelerine eğildiği, derdi olanlara teselli verdiği, dostlarına güzel sözler söylediği, çağının günahlarını ve bozulmalarını lanetlediği, ruhban sınıfı arasındaki cinsel sapkınlıkları elestirdiği mektuplarında yalnızca kendi zihninin değil, çağının karakteristik özelliklerinin de canlı bir portresini sunar. Sahsî belgeleri ile kamuya açık yazdıkları arasında çok belirgin ayrımlar bulunmadığından, mektuplarında genel olarak yazdığı kisilerden baska insanlarla ilgili mahrem mesajları ve tezleri de mevcuttur.

Romada, zengin aileler arasında geçirdiği zaman boyunca bekaret yemini etmis kadınlardan ahlakla ve yasam tarzıyla ilgili rehberlik talebi aldı. Bunun sonucunda yasamının önemli bir kısmında bu kadınlara kaçınmaları gereken seylerle ve yasam tarzlarıyla ilgili konularda bilgiler verdi. Mektupların çoğu nasihat verici tondaydı. Ep. 14, Ad Heliodorum De Laude Vitae Solitariae ; Ep. 22, Ad Eustochium De Custodia Virginitatis ; Ep. 52, Ad Nepotianum De Vita Clericorum et Monachorum, çileci bakıs açısıyla bezeli bir pastoral teolojinin özeti i.e. epitom gibilerdir; Ep. 53, Ad Paulinum De Studio Scripturarum ; Ep. 57, aynı kisiye Paula, De Institutione Monachi ; Ep. 70, Ad Magnum De Scriptoribus Ecclesiasticis ; ve Ep. 107, Ad Laetam De Institutione Filiae.

  • Dardanusa Mektup Ep. 129 Musaya Vadedilmis Toprakları Numaralar Kitabından söyle tahayyül edebilirsin bl. 34: Ölü Deniz ile Kades arasında, Aris sehri yakınlarında denize dökülen Nil Nehrine kadar uzanan Sina Çölüyle güneyden; Filistin, Fenike, Coile-Syria ve Kilikya kıyıları boyunca uzanan denizle batıdan; Toros Dağlarının ve Zepyriumun Mersin olusturduğu, Hamaya uzanan bir çemberle kuzeyden; Hippos sehri ve Kinneret Nehriyle Simdiki adı Tiberias, sonrasında Ölü Denize dökülen Ürdün Nehri ile doğudan çevrelenir.
                                     

5. Teolojik yazıları

Hieronymusun dogma alanındaki tüm üretimlerinin doğasında üç asağı bes yukarı siddetli bir polemik unsuru vardır ve bu polemikler genelde Ortodoks inancına mensup elestiricilere yönlendirilir. Kör Didymusun Kutsal Ruh üzerine yazdığı ilmî eserin Latince çevirisi dahi bs. 384, Roma; bt. Beytüllahim Aryanistlere ve Pneumatomakhoilara karsı apolojik bir temayül gösterir. Rufinus tarafından yapılan hatalı çevirinin yerini alması amacıyla yaptığı çeviride de bu durum mevcuttur. Yasamının her dönemi katı tartısmacı yazılarla doludur. Antakya ve Konstantinopolisteki geçici ikametleri sırasında Aryanist çekismeyle ve özellikle Antakyalı Meletius ve Lucifer Calaritanus etrafında sekillenen hizipçilikle mesgul oldu. Papa Damasusa yazdığı iki mektupta Ep. 15 ve 16 Antakyadaki her iki partinin de Meletiusçular ve Paulinusçular davranıslarından sikayet eder, iki hizbin de kendisini ousia ve hypostasis kavramlarının Teslise nasıl tatbik edileceğine dair aralarında süregelen münakasanın içine çekmeye çalıstığını bildirir. Yine bu sıralarda yahut biraz sonra 379 Liber Contra Luciferianos adlı kitabını yazdı. Bu eserde diyalog formunu kullanarak Lucifer Calaritanus taraftarlarının öğretilerini elestirdi.

Romada yk. 383 Helvidiusun öğretilerine atesli bir cevap, Meryemin ebedî bakireliği doktrini ve bekarlığın evli olmaya üstünlüğü üzerine de savunma niteliğinde bir eser yazdı. 392 yılında, Iovinianus ile karsı karsıya geldi. Adversus Jovinianum adlı eserini yazdı. Bir kez daha, 406 yılında Katolik Kilisesinin takva anlayısını ve kendi çileci ahlakını Galyalı presbyteros Vigilantiusa karsı müdafaa etti. Vigilantius sehitler kültüne ve kutsal emanetlere, fakirlik andına ve rahiplerin bakir kalmasına muhalifti. Bu sıralarda Kudüslü Ioannes II ve Rufinusun, Origenesin ortodoksluğu ile ilgili tartısması bas gösterdi. Hieronymusun en atesli ve kapsamlı eserleri de bu döneme aittir: Contra Joannem Hierosolymitanum 398 veya 399; Apologiae Contra Rufinum 402; Liber Tertius Seuten Ultima Responsio Adversus Scrpita Rufini ; ve son olarak Dialogus Contra Pelagianos 415.

                                     

6. Hristiyanlığın ilerleyen dönemlerindeki tepkiler

Hieronymus, Antik Latin Hristiyanlığı devrindeki en verimli yazarlardan biridir Aziz Augustinustan sonra. Roma Katolik Kilisesince çevirmenlerin, kütüphanecilerin ve ansiklopedistlerin koruyucu azizi olarak tanınır.

Mühtedî bir yani Yahudilikten Ibranî ile çalısarak Ibranice öğrenmis ve o dönem için alısılmadık bir sekilde Eski Ahit çevirisinde Septuagintayı değil Tanakhı temel almıstır. Geleneksel görüse göre kendisi bu bilgiyi Vulgata adını alan çevirisini yapmak için kullanmıs ve yavas da olsa en sonunda bu çeviri Katolik Kilisesi tarafından kabul edilmistir. Hristiyanlık içindeki Ibranice çalısmalarının ortaya çıkmasında rol oynamıstır.

Çileci ideale, soyut spekülasyonlardan daha çok ilgi göstermistir. Martin Lutherin kendisini oldukça ciddi biçimde elestirmesinin sebebi de bu katı çileciliğidir. Esasen protestan okurlar kendisinin yazılarını otorite olarak almazlar.

Mezkur elestirilere rağmen Hieronymusun batılı Kilise Babaları arasında önemli bir yeri vardır. Bu yeri, hiçbir sey için değilse, Vulgatanın sonraki süreçte skolastik ve teolojik gelisime verdiği katkıdan dolayı elde etmistir.



                                     

7. Sanatta yeri

Sanatta genellikle Kilisenin dört Latin öğretmeninden biri olarak Augustinus, Ambrosius ve Papa Gregorius I ile beraber; ve yine Roma ruhbanlarının önemli isimlerinden biri olarak, sıklıkla anakronik biçimde bir kardinal kılığında resmedilir. Esya olarak bir haç, kafatası ve Incille birlikte yarı örtünmüs bir ankorit olarak çizildiğinde dahi, bir kural nevinden, kardinalliğini belli edecek bir kırmızı sapka yahut baska bir gösterge mutlaka resmin bir yerinde bulunur. Hieronymusun yasadığı dönemde kardinallik diye bir mevki bulunmuyordu. Bununla beraber, Rönesans ve Barok dönemlerinden itibaren, papanın yanında sekreter olarak bir kardinalin bulunması yaygın bir uygulama halini aldı ve Hieronymusun Damasusun yanındaki konumu düsünüldüğünde bu tarz bir tasvir de anlasılır olmaktaydı.

Menkıbelerde geçen bir inanısa göre Hieronymus vahsi doğadaki bir aslanı, patisini tedavi ederek evcillestirmistir. Bu inanıstan hareketle bazen bir aslanla beraber çizildiği de olur. Bu menkıbenin kaynağı büyük ihtimalle 2. yy.a tarihlenen bir Roma hikâyesidir veya Aziz Gerasimusun kahramanlıklarının Aziz Hieronymus ile Lat. Hieronymus veya Geronimus karıstırılmasıdır. Hieronymus menkıbeleri onun uzun yıllar Suriye çöllerinde kaldığından bahseder ve artistler bundan hareketle onu genellikle "vahsi doğada" çizerler. Bu "vahsi doğa" ise batılı ressamların elinde "odun" yahut "orman" seklini alabilmektedir.

Bazense bilgeliğin ve ilmin sembolü olan baykus ile birlikte çizildiği olur. Yazı malzemeleri ve Kıyamet Sûru da Hieronymus ikonografileri arasındadır.

                                     

8. Çesitli

Apaçilerin dinî ve askerî liderlerinden Geronimo, eskiden yalnızca "Goyahkla" Esneyen adıyla bilinirdi. "Daha sonraları Geronimo Jeromeun Ispanyolcası diye anılmaya basladı. Sebebiyse çıldırmıs bir sekilde St. Jeromeu yardıma çağıran Meksikalı askerlerle savasma sekliydi. Bu ismi severek kabullendi." Hieronymus, Mütercim Tercümanlar Onur Listesine adı yazılan ilk isimdir.

                                     

9. Bibliografya

  • J.N.D. Kelly, "Jerome: His Life, Writings, and Controversies" Peabody, MA 1998
  • S. Rebenich, "Jerome" London and New York, 2002
  • Schaff-Herzog Encyclopedia of Religion.
  • "Biblia Sacra Vulgata", Stuttgart, 1994. ISBN 3-438-05303-9
                                     

10. Ileri okumalar

  • Saint Jerome, Three biographies: Malchus, St. Hilarion and Paulus the First Hermit Authored by Saint Jerome, London, 2012. limovia.net. ISBN 978-1-78336-016-1
                                     

11. Dıs bağlantılar

  • St. Jerome16 Haziran 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. pdf9 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. Fr. Alban Butlerın Azizlerin Yasamları serisinden 11 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Here Followeth the Life of Jerome17 Temmuz 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi., Caxton çevirisi
  • earlyfathers.com/jerome/ Early Church Fathers. Jerome: Great Translator link cybersquatted as of Mar. 17, 2013
  • Sancti Hieronymi ad Pammachium in duodecim prophetas, dijitalize edilmis codex 1470–1480
  • St. Jerome – Catholic Online18 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Epistole de santo Geronimo traducte di latino, dijitalize edilmis codex 1475–1490
  • Beati Hyeronimi Epistolarum liber, dijitalize edilmis codex 1464
  • Jewish Encyclopedia: Jerome6 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • St. Jerome, Doctor of the Church21 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi., Christian Iconography3 Nisan 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. web sitesi
  • The Life of St. Jerome, Priest, Confessor and Doctor of the Church
  • Hieronymus, Mektuplar, veri kümesi – biçimlendirilmis veri, yollayıcı, alıcı ve mektup türü sınıflandırmalarıyla12 Mayıs 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Herbermann, Charles, ed. 1913. "St. Jerome". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.
  • Works of Saint Jerome11 Mayıs 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi., Somni3 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Sanatta Hieronymusun yeri hakkında ileri okumalar25 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • St Jerome Hieronymus of Stridonium4 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. Orthodox synaxarion
  • Hieronymi in Danielem, dijitalize edilmis codex 1490
  • Colonnade Heykeli, St Peters Square7 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.


                                     

11.1. Dıs bağlantılar Latince metinler

  • Opera Omnia Tüm Eserleri, Migne Edisyonu Patrologia Latina, 1844 - 1855, analitik fihristlerle birlikte neredeyse eksiksiz, tam edisyon14 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Hieronymusun tüm eserlerinin modern edisyonlarıyla birlikte kronolojik listesi
                                     

11.2. Dıs bağlantılar Faksimiller

  • Migne cilt 28 1890 edisyon28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Migne cilt 23 bölüm 2 1883 edisyon28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Migne cilt 25 bölüm 2 1884 edisyon27 Nisan 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Migne cilt 24 1845 edisyon28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Migne cilt 25 bölüm 1 1884 edisyon28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Migne cilt 23 bölüm 1 1883 edisyon28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • Migne cilt 30 1865 edisyon28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.