Back

ⓘ Ulusal hukuk sistemleri listesi. Modern hukuk sistemleri dünyada genel olarak üç temel sistem veya bu sistemlerin kombinasyonları üzerine oturmaktadır: Anglo-Sa ..




Ulusal hukuk sistemleri listesi
                                     

ⓘ Ulusal hukuk sistemleri listesi

Modern hukuk sistemleri dünyada genel olarak üç temel sistem veya bu sistemlerin kombinasyonları üzerine oturmaktadır: Anglo-Sakson Hukuku, Kıta Avrupası Hukuk Sistemi ve dinsel hukuk. Bununla birlikte her ülkenin hukuk sistemi kendi tarihi ile sekillendiğinden kendisine özgü farklılıklar içermektedir.

Dünyada kullanımı bakımından uygulandığı kara parçasına göre ayrım yaparsak Kıta Avrupası Hukuk Sistemi en yaygın kullanılan sistemdir. Nüfusa göre yapılan ayrımda ise en yaygın kullanılan sistem Anglo-Sakson Hukuku’dur.

                                     

1. Ortak Hukuk / Anglo-Sakson Hukuku

Ortak hukuk ve hakkaniyet kavramları kaynağını mahkemelerin davalarda verdiği kararlardan alan hukuk sistemleridir. Bununla birlikte her sistemde yeni kanun ve kurallar çıkaran bir yasama organı da vardır. Söz konusu kurallar ile mahkeme kararları arasındaki iliski karmasık olabilir. Bazı yargı çevrelerinde yasama organının kuralları mahkeme kararını geçersiz kılabilir veya aynı konuda verilen çeliskili ya da muğlak kararları bir kurala bağlayabilir. Bazı yargı çevrelerinde mahkeme, yargı çevresinin anayasasının belirli bir yasa ya da yasa hükmünün hazırlanmasına izin verip vermediği veya yasa hükmü ile yasama organının ne amaçladığı konusunda kararlar verebilir. Kanunların hazırlanmasına hükûmet tarafından izin verilir. Ingiltere’de gelisen ortak hukuk, Anglo-Sakson hukukundan ve daha az ölçüde olmak üzere Ingiltere’nin Normanlar tarafından fethi sebebiyle kökeni Salyan hukukuna dayanan Norman hukukunun hukuki kavramlarından etkilenmistir. Ortak hukuk daha sonra Ingiliz Milletler Topluluğu ülkeleri ve -Malta hariç olmak üzere- Ingiltere’nin tüm eski kolonileri tarafından benimsenmistir. Içtihat birliği doktrini, veya diğer adlarıyla içtihat hukuku ya da mahkeme teamülleri, Ortak Hukuk ile yazılı Kıta Avrupası Hukuk Sistemleri ile arasındaki en önemli farktır.

Ortak hukuk günümüzde Irlanda, Birlesik Krallık’ın büyük bölümü Ingiltere, Galler ve Kuzey Irlanda, Avustralya, Yeni Zelanda, Banglades, Hindistan Goa hariç, Pakistan, Güney Afrika, Kanada Quebec hariç, Hong Kong, eyalet düzeyinde ABD, Louisiana hariç ve diğer pek çok bölgede uygulanmaktadır. Bu ülkeler dısında karma sistemlerine ortak hukuku dahil eden ülkeler de vardır. Örneğin Nijerya büyük ölçüde ortak hukuku kullanırken dini hukuku da bu sisteme dahil etmistir. Avrupa Birliği’nde Avrupa Adalet Divanı, antlasmalara dayanan Kıta Avrupası Hukuk Sistemi ile Ortak hukuku birbirine ekleyen bir yaklasım içerisindedir. Ortak hukuku sekillendiren temel belgelerin basında Kralın hükümdarlık gücüne sınırlamalar getiren Magna Carta gelir. Magna Carta, onu meydana getiren yargı organı ve aristokrasi için ortaçağ haklar bildirgesi niteliğini tasımaktadır.

                                     

2. Kara Avrupası Hukuk Sistemi

Emredici kabul edilen hukuk kurallarının ana kaynağı Anayasadaki kanunlar veya yasama organının kabul ettiği kurallardır. Kodifikasyon kavramı Babil’de Hammurabi Kanunları ile takriben M.Ö. 1790 yılına dayansa da Kıta Avrupası Hukuk Sistemi Roma Imparatorluğu’nda Imparator I. Justinianusun takriben M.S. 529 yılında çıkardığı Corpus Juris Civilis e dayanmaktadır. Söz konusu külliyat yazılı olarak kuralları bir araya toplaması sebebiyle Bizans Imparatorluğu’nda genis çaplı bir hukuk reformu niteliğindeydi. Kıta Avrupası Hukuk Sistemi, kilise hukuku ve Ser’i hukuk gibi dini hukukların kısmen etkisi altındaydı. Günümüzde Kıta Avrupası Hukuk Sistemi, teoride, hakimler tarafından gelistirilmek veya yapılmak yerine sadece yorumlanmaktadır. Sadece yasama organının yasama islemleri ortak hukuktaki hukuki teamüllerden ziyade hukuken bağlayıcı kabul edilmektedir. Temellerini Roma Imparatorluğu hukukundan alır. Bu hukuk düzeni, derlenmis yazılı kurallara dayanmaktadır yazılı olma esastır. Kodeks Codex adı verilen arsiv belgelerine hukuk metinlerini kaydetmislerdir. Kamu Hukuku - Özel Hukuk ayrımı ile Adli Yargı ve Idari Yargı ayrılığı vardır. Dinsel kökenli değildir; zannedilenin aksine Hristiyan hukuku niteliği tasımaz. Ancak yine de Avrupa Birliği hukuku, kilise hukukundan gelen bazı esaslardan da etkilenmistir. Pandekt: Özel hukukun baskınlastığı Cermen / Alman hukuku.

Karsılastırmalı hukuk alanında çalısan akademisyenler ve hukuk kökeni teorisini destekleyen ekonomistler genellikle Kıta Avrupası Hukuk Sistemi’ni dört ayrı gruba ayırmaktadır:

  • Alman hukuku: Almanya, Avusturya, Isviçre, Estonya, Letonya, Bosna Hersek, Hırvatistan, Kosova, Makedonya, Montenegro, Slovenya, Sırbistan, Yunanistan, Portekiz ve geçmisteki kolonileri, Türkiye, Japonya ve Çin Halk Cumhuriyeti;
  • Fransız hukuku: Fransa, Benelüks ülkeleri, Italya, Romanya, Ispanya ve bu ülkelerin geçmisteki kolonileri;
  • Iskandinav hukuku: Danimarka, Norveç ve Isveç. Iskandinav kültürü ile geçmisten beri etkilesime geçtiklerinden Finlandiya ve Izlanda da bu sistemi benimsemistir.
  • Çin hukuku: Çin Halk Cumhuriyeti’nde kullanılan Kıta Avrupası ile sosyalist hukuk karısımı sistem.

Bununla birlikte bu sistemlerden bazıları" hibrid” karaktere sahiptirler:

  • Napolyonikten Alman etkisine Italyan hukuku

Dönemin jeopolitik isbirliği sebebiyle 1865 tarihli Italyan Medeni Kanunu 1942 yılında Alman etkisini tasıyan yeni bir kanunla değistirilmistir. Italya’nın bu yaklasımı Hollanda 1992, Arjantin 2014, Brezilya 2002 ve Portekiz 1966 tarafından da tekrarlanmıstır. Bunların birçoğu medeni kanun ile ticaret kanununun birlestirilmesi gibi Italyan mevzuatının getirdiği yenilikleri barındırmaktadır.

  • Alman etkisinden Napolyoniğe Isviçre hukuku

Isviçre Medeni Kanunu büyük oranda Alman kanunlarından etkilenmekle birlikte Fransız kanunlarının da etkisi bulunmaktadır. 1926 yılında Mustafa Kemal Atatürk döneminde kabul edilen Türkiye Cumhuriyeti Medeni Kanunu Isviçre Medeni Kanunu’nun üzerinde bir takım değisikler yapılmıs halidir.

                                     

3. Dini ve Ser’i Hukuk

Dini hukuk, hukukun kaynağı olarak dini sistem veya kaynakların kullanılmasını savunmakla birlikte uygulanan metodoloji değiskenlik göstermektedir. Örneğin kamu hukukunda Yahudi ve Halakha’nın uygulanmasında söz konusu kurallar sabit ve değismez nitelikte olup yasama islemi veya teamüller ile değisiklik yapılması mümkün değildir. Hristiyan Kilise hukuku, Medeni Kanun uygulamasında Kıta Avrupası Hukuk Sistemi’ne daha yakın iken Ser’i hukuk ve Fıkıh içtihat bilimi, emsal kararlara dayanması ve kıyas yöntemi nedeniyle ortak hukuk sistemine daha yakın niteliktedir.

Dini hukukun ana türü Islam’da Seriat, Musevilikde Halakha ve bazı Hristiyan gruplarında Kilise hukukudur. Bazı durumlarda söz konusu sistemler bireyin ahlaki kılavuzluğuna iliskin olabileceği gibi ülkenin hukuk sisteminin temelini de olusturabilir. Ikinci durum Orta Çağ’da özellikle yaygındı.

Seriat ve Fıkıh en çok kullanılan dini hukuktur. Ayrıca Ortak Hukuk ve Kıta Avrupası Hukuk Sistemi’nden sonra dünyada en yaygın olarak kullanılan üçüncü hukuk sistemidir. Kur’an ve Sünnet’ten kaynağını alan ilahi hukuk ve Ulema’nın fetva çıkarırken kullandığı Icma, Kıyas, Ictihad ve Örf metotları bu hukukun temelini olusturmaktadır. Ulemaların fetva çıkarma yetkisine sahip olabilmeleri için Medreseden Icazet alması sarttır. Islam’ın Altın Çağı boyunca Islam hukuku ortak hukukun ve çesitli hukuk müesseselerinin gelismesinde etkili olmustur. Suudi Arabistan ve Iran basta olmak üzere çesitli Islam ülkeleri Seriat ile yönetilmektedir. Bunun yanında düğer bazı ülkeler seriat’ı ulusal hukuka yardımcı bir araç olarak uygulamaktadır. Seriat hukuku; kamu hukuku, sözlesmeler, tasınmaz hakları da dahil olmak üzere pek çok alanda uygulanabilir.

Halakha, Ortodoks ve Muhafazakâr Museviler tarafından hem dini hem de günlük alanda kabul görmüstür. Tamamen Halakha ile yönetilen bir ülke bulunmamakla birlikte iki Musevi kisi kisisel inançları nedeniyle uyusmazlığın Musevi mahkemelerinde karara bağlanmasını talep edebilir.

Kilise hukuku vahiy ile kurulmadığından ilahi hukuk değildir. Bunun yerine kilise hukuku Tanrının sözü çerçevesinde insanlar tarafından olusturulmus ve vahyin içeriğinin uygulanmasını talep eden bir hukuk olarak görülmüstür. Kilise hukuku, Katolik Kilisesi, Doğu Ortodoks Kilisesi ve Anglikan Topluluğu’nun iç isleyisini de düzenlemektedir. Kilise hukuku; piskoposlar konseyi, bazı durumlarda tek bir piskopos, Katolik Kilisesi için Papa ve Ingiltere Kilisesi için Britanya Parlamento gibi kilisenin yasama yetkisine sahip olan bölümü tarafından kabul edilip değisikliklere uğramıstır.



                                     

4. Dıs bağlantılar

  • Australian Institute of Comparative Legal Systems28 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
  • World Legal Systems, Website of the Faculty of Law of the University of Ottawa
  • International & Foreign Law Community
  • Factbook list of legal systems26 Aralık 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
                                     

5. Kaynakça

  • Moustaira Elina N., Milestones in the Course of Comparative Law: Thesis and Antithesis in Greek, Ant. N. Sakkoulas Publishers, Athens, 2003, ISBN 960-15-1097-4
  • Moustaira Elina N., Comparative Law: University Courses in Greek, Ant. N. Sakkoulas Publishers, Athens, 2004, ISBN 960-15-1267-5

Sablon:Ülkeler hukuku listesi