Back

ⓘ Beysehir Gölü, Göller Yöresiinde, Konya ve Isparta illeri topraklarında bulunan, Türkiyenin ikinci büyük gölü, en büyük tatlı su gölü. Batı ve güneyinde Toros D ..




Beysehir Gölü
                                     

ⓘ Beysehir Gölü

Beysehir Gölü, Göller Yöresiinde, Konya ve Isparta illeri topraklarında bulunan, Türkiyenin ikinci büyük gölü, en büyük tatlı su gölü.

Batı ve güneyinde Toros Dağları, doğusunda volkanik Erenler Dağı, kuzeybatı güneydoğu yönünde ise Sultan Dağları ve Anamas Dağı ile çevrili tektonik bir çukurlukta yer almaktadır.

                                     

1. Genel özellikleri

Yüzeyi denizden 1.121 m yüksekte ve 651 km² yüzölçümünde olan gölün GD–KB doğrultusunda uzunluğu 50 km, bu doğrultuya dik genisliği ise 18–20 km kadardır. En genis yer Çiftlik köyü ile Kasaklı Körfezi arasında 26 kmdir. En dar yeri Hoyran Gölyaka ile Akburun köyleri arasında 14 kmdir.

Suları tatlı olup, derinliği en çok 8–9 m civarındadır. En derin yeri farklı kaynaklarda 12, 14, 15 m olarak geçmektedir. Batı kıyıları derin ve dik, kuzey kıyıları derin, güney ve doğu kıyıları sığdır.Göller yağıslarla göle dökülen akarsularla ve kaynaklarla beslenirler. Eğer bir göle buharlasma yoluyla kaybettiğinden daha fazla su gelirse göl suları yükselir. Gölün fazla suları göl çanağının en alçak yerinde bir dere halinde dısarı akmaya baslar.

Çevresi, 2.000 m yüksekliğini asan dağlarla çevrilidir. Fazla suları, yapılan kanal ile Çarsamba Suyuna verilir. Beysehir Gölü," Uluarık ” olarak adlandırılan, Çarsamba Beysehir Çayı adlı gideğeni aracılığı ile güneydoğu yönünde yaklasık 60 km yol alarak Suğla Karaviran Gölü’ne dökülmektedir. Konya Ovasının sulanması için Beysehir kazası yanında büyük bir regülatör yapılmıstır. Göller Bölgesinin en büyük gölüdür. Büyük kısmı Konya, az bir bölümü Isparta topraklarında yer alır. Konyadaki alan 523 km², Ispartada 130 km²dir.

                                     

2. Konumu

Iç Anadolu Bölgesinin batısına yakın, Isparta ile Beysehir arasındadır. Gölü Iç Anadolu Bölgesinden ayıran Sultan Dağları takriben 100 km uzunluğundadır. Bu dağlar aynı zamanda Eğirdir ve Aksehir Gölü ile Beysehir Gölü havzalarının su bölümü çizgisi konumundadır. Sultan Dağları, Beysehir Gölü Havzası’nı KDdan çevreledikten sonra yerini Erenler 2319 m ve Alacadağları’na 2203 m bırakmaktadır.

Suğla ve Beysehir gölleri arasında bulunan Seydisehir–Beysehir çöküntü oluğunun doğusundaki dağlar: Sultan Dağları, Göl Dağları, Geyik Dağları, Batı Torosların iç koludur. Göl’ün batı kıyıları yüksek ve dik olup bu bölümde eğimin azaldığı bölgelerde Yenisar Ovası bulunur. Doğu ve güney kıyılar ise daha alçaktır. Hafif eğimli olan bu kıyıların gerisinde batı yönünde Yesildağ ve doğu yönünde Kıreli ovaları uzanmaktadır.

Gölün tabanı neojen göl tortularıyla doludur. Gölün bir özelliği de içinde pek çok adanın bulunmasıdır. Suların seviyesine bağlı sayıları değismekle beraber 10 kayalık ve 27 ada bulunur. Bunlardan bazıları; Iğdeli, Akburun, Kızkalesi, Mada, Yılanlı, Külbent, Iğdeli, Aygır, Orta, Keçi ve Hacıarif adalarıdır. Bazı adalar eski zamanlardan itibaren yerlesim amaçlı kullanılmıstır.

                                     

3. Hidrografya

Beysehir Gölüne sularını gönderen alan Beysehir Gölü Havzası 4200 km 2 dir. 651 km 2 alana sahip göl, kendinden 6–7 kat büyük bir alanın sularını toplamaktadır. Gölde bulunan değisik kaçakların bulunması göle gelen ve giden suyun belirlenmesini engellemektedir. Havzaya su gönderen 30 kadar dere bulunmaktadır. Derelerin bazıları yazın kurusa da kaynak suları her mevsim göle ulasır. Çevre istasyonların ortalaması alınarak, göl yüzeyine düsen yıllık ortalama yağıs 726 mm hesap edilmistir.

16 havza göle su göndermektedir. Bunlardan, Yesildağ–Soğuksu havzası 459 km², Üstünler Çayının havzası 168 km²dir. Yesildağ Dere 1000 lt/sn, Han Boğazı Dere 650 lt/sn, Eflatun dere 500 lt/sn, Yenisarbademli Dere 20–50 lt/sn, Armutlu Dere 5–10 lt/sn akıslara sahiptir. Gölün tek çıkısı olan Çarsamba Çayının ortalama akımı 343.8 hm³/yıldır.

Gölden düdenlerden su kaçakları olmaktadır. Batı kıyısındaki düden yüksekte olduğundan, kaçak 1123 m seviyesine gelindiğinde baslamaktadır. Ortalama kaçak 5 m³/sn iken, 1976 Martında 29.7 m³/sn ile en büyük kaçak yasanmıstır. Gölden Manavgat Nehrina doğru düdenlerden su kaçağı bulunduğu bilinmektedir. Küre ve Homat burunlarında, Mada Adası’nın doğusunda, Kül Adası ve Hacı Arif adası çevresinde düdenlerden bosalım gerçeklesir.

Beysehir Gölünün güneyinde yer alan Gembos Polyesinin sularını Manavgat Çayına göndermektedir. Karstik formasyon içinden, yeraltından olan bu akısa, 2005te yapılan Gembos Derivasyon Kanalı ve Derebucak Barajı ile müdahale edilmistir. Yapılan kanal ile Beysehir Gölüne yönlendirilen sular, göl seviyesini yükseltmis, Manavgat Çayının sularında azalma belirlenmistir.

Beysehir Gölü Havzasında yeraltısuyu akım yönü göle doğrudur. Gölden çevre tarım arazileri için sulama suyu çekilmektedir. Yapılan arastırmada, sulu tarım alanı 100.000 ha geçerse, göl minimum su kotu 1118.6 mye düsmektedir. Sulanan alan 80.000 ha olduğunda sulama yapılabilmekte fakat göl seviyesi düsmektedir. Göl seviyesinin sulamaya rağmen korunabildiği alan 40.000 ha olarak belirlenmistir.



                                     

4. Yerlesim

Zamanımızdan 10.000–7.000 yıl önce sıcaklık artmıs, Anadolu kapalı havzalarındaki göllerde kuruma ve geri çekilme yasanmıstır. Kuruyan alüvyal alanlara yerlesimler yapılmıstır. Gölün kuzeyindeki Çukurkent yerlesmesi bu zamana aittir. Çevrede Neolitik, Kalkolitik, Tunç, Demir çağlarına ait yerlesme kalıntıları bulunur. Bu yerlesimlerin kesintili kullanılmasının, gölün kabarıp–çekilmesine bağlı olduğu anlasılmıstır. Çekinik zamanlarda göl seviyesi bugünden daha asağıdadır. Günümüzde göl fazla çekilince su altından eski yerlesimler görülmektedir. Suyun çekildiği zamanlarda yerlesim kuran insanlar, sular yükseldiğinde alanı terk etmistir. MÖ 6000e tarihlenen Erbaba yerlesimi gölden birkaç km uzaktadır. MÖ 3000e tarihlenen Kusluca yerlesimi ancak sular çekildiğinde meydana çıkmaktadır.

Mada Adasına 1866da Rus Kazakların yerlestirilmistir. Iklime uyum sağlayamayan Kazakların çoğu adayı terk etmis, bir zaman sonra 7–8 hane kalmıstır.

Göl suyunun kabarıp–çekilmesi, tarım alanlarının darlığı geçmisten itibaren kıyılarda büyük yerlesimlerin kurulmasını engellemektedir.

Göl çevresinde günümüzde bulunan yerlesmeler sunlardır: Beysehir, Yenisarbademli, Kıreli,Üzümlü, Yesildağ, Üstünler, Kurucaova, Belceğiz, Gölyaka, Gedikli, Yassıbel, Budak, Tolca, Akburun, Karayaka, Yenikaya, Gölkası, Bademli, Kıyakdede, Gölkonak, Karadiken, Ağılönü, Avdancık, Sarıkabal, Kusluca, Çiftlik.

                                     

4.1. Yerlesim Adalar

Türkiyede göl içindeki ada sayısı bakımından Beysehir Gölü ilk sıradadır. Adalar günümüzde geçici yerlesme ve çevre yerlesimlerin ekonomik faaliyetlerini destekler mahiyettedir.

Adalarda Roma ve Bizans kalıntıları da bulunur: Kirse ve Hacıarif adalarında tapınak, Kızıladada mezar ve hamam, Kuskondu adasında mezar bulunmustur. Mındıras adasında antik kalıntılar, Çeçen ve Akburun adalarında hamam harabeleri bulunur. Sular çekildiğinde Höyük Adasının güneybatısında mezarlık, Manarga Adasında antik yerlesme görülmektedir. Türk egemenliğinden sonra, 1277de, Gölyaka köyü civarında Kubadabad sarayına bağlı iç kale mahiyetindeki sato Kızkalesi Adasında kurulmustur.

Gölün kuzeybatısındaki Mada Adası Iğneliada ve doğudaki Çeçen Adasında sürekli yerlesim bulunur. Mada Adası Sarkikaraağaçın, Gedikli köyüne bağlı Kumluca mahallesidir. Çeçen Adasında üç hane yasamaktadır. Çeçen Adası için Asağıağıl, Telkenli, ve Gavur adası isimleri de kullanılmaktadır.

                                     

5. Taskınlar

Beysehir Gölünde buharlasma ve yağıs normal düzeyde olduğunda, göle gelen ve giden su dengededir. Fakat yağıs artığı veya azaldığı zamanlarda önemli seviye değisimleri olmaktadır. Göl en yüksek seviyeye Mayıs ayında, en düsük seviyeye Ekim ayında ulasmaktadır.

1910–1911 yıllarında Suğla ve Beysehir gölleri büyük taskınlar yapmıstır. Bozkır, Seydisehir ve Beysehir kazalarına bağlı 30a yakın yerlesim taskınlardan etkilenmistir. Taskınların sebebi bu zamanda yapımına baslanan Konya Ovası Sulama projesinin uygulama hatalarıdır. Ölümün olmadığı köylerde evler yıkılmıs, tarlalar 2 yıl süren taskınların etkisi ile su altında kalmıstır. Yağısların çok fazla olduğu zamanlarda göl tasmakta, Konya Ovasına kadar sular yayılmaktadır. 1501–1504 yılları arası asırı yağıslı geçmis, tasan sular, Konya Ovasını basmıstır. Bağdat Seferi sırasında gölün tastığını gören IV. Murat, suyun farklı bir yöne kanalize edilmesini emretmistir. 1731de göl yine tasmıs ve ovayı su basmıstır. Adları günümüzde yer isimleri olarak kullanılan bazı köyler taskınlardan dolayı terk edilmistir.

1123.35 m seviyesinden doğal yolla gölü bosaltan Çarsamba Çayı, sular artığında yetersiz kalmakta, taskınlar olusmaktaydı. 1908–1914 arasında yapılan sulama projesinde Beysehir Regülatörü 1121.03 m kotuna yapılmıs, taskınlar kontrol edilmeye çalısılmıstır.



                                     

6. Canlı hayatı

Gölde bol miktarda Sazan Balığı, Aynalı Sazan, Turna, Levrek, Kadife Balığı vardır. Beysehir Gölü Milli Parkı kapsamında koruma altındadır. Göl civarında çok miktarda yaban domuzu sürüler halinde bulunur.

                                     

6.1. Canlı hayatı Göçmen su kusları

Birçok göçmen su kusları avlanmak, kamıs adalarda kuluçkaya yatmak üremek ve bazıları kıslamak için Beysehir Gölüne gelirler, bunlar;

  • Pasbas patka Aythya nyroca,
  • Küçük karabatak Phalacrocorax pygmeus,
  • Dalmaçya Pelikanı Pelecanus crispus,
  • Bayağı kasıkçı Platalea leucorodia,
  • Kılıçgagagillerden Himantopus himantopus,
  • Sakarca kazı Anser albifrons,
  • Sakarmeke Fulica atra,
  • Dikkuyruk Oxyura leucocephala,
  • Gülen sumru Sterna nilotica,
  • Alaca balıkçıl Ardeola ralloides,
  • Balıkçılgiller Ardeidae,
  • Erguvani balıkçıl Ardea purpurea,
  • Küçük sakarca kazı Anser erythropus,
  • Büyük cılıbıt Charadrius leschenaultii,
  • Bayağı balaban Botaurus stellaris,
  • Bayağı aynak Plegadis falcinellus, ve kamısların arasında kum adalarda Kolyeli büyük yağmurcunu Charadrius hiaticula kuluçkaya yattıkları gözlenmistir.