Back

ⓘ Dilbilim ..




                                               

Dilbilim

Dilbilim, dil bilimi, lengüistik ya da lisaniyat ; dilleri dilbilgisi, söz dizimi, ses bilgisi, ses bilimi, biçimbilim ve edimbilim gibi çesitli yönlerden yapısal, anlamsal ve bildirisimin çıkıs bağlamını temel alarak sözlerin gönderimlerini ve iletisimde dilin yaptırım gücünü inceleyen bilim dalıdır. Genel dilbilim ya da kuramsal dilbilim, dillerin yapılarını dilbilgisi ve anlamlarını anlambilimi inceler. Dilbilgisinin incelenmesi, biçimbilimi kelimelerin olusumu ve değisimi ve sözdizimi sözlerin kelime öbeği veya cümle olusturmak için bir araya getirilmesi ile ilgili kurallar kapsar. Dil ...

                                               

Aksan isareti

Àà Èè Ìì Ùù Òò Aksan Imi ˋ Sola yatık olarak kullanılır. Sözcüğün aksanlı olarak seslendirilmesine imkân tanır. Türkçede aksanlı okuyus ancak bazı harflerin inceltilmesiyle mümkündür. Batı dillerinin aksine bu isareti Türkçede yalnızca sessiz harflerde kullanmak mümkündür. Daha çok diksiyona dayalı bir farklılığı gösterir. Sesli Harflerde: Aksanlı harflerin normalde, isaretsiz yalın biçimleriyle aralarında okunus farklılığı bulunmaz. Yalnızca kelimenin ses değerindeki bir değisikliği gösterir. Ya da yöresel söyleyis farklılıkları bu duruma neden olur. Buna karsın Avrupa dillerindeki kimi ö ...

                                               

Amerikan (sözcük)

Dünya üzerindeki değisik dillerde ama özellikle Amerika kıtasında çoğunlukla konusulan Ingilizce, Ispanyolca ve Portekizce dillerinde" Amerikan” sözcüğünün kullanımı konusunda çesitli ve değisik görüsler bulunmaktadır. Türkçede Türk Dil Kurumu’na göre" Amerikan ” sözünün iki anlamı bulunmaktadır: isim Amerikalı. sıfat Amerika’ya özgü, Amerika ile ilgili olan. Amerikalı” sözcüğüne baktığımızda da" Amerika Birlesik Devletleri halkından olan kimse” olarak tanımlandığını görürüz. Ingilizce’de "American" sözcüğü genel olarak" Amerika Birlesik Devletleri ile ilgili olan” anlamında kullanılmaktad ...

                                               

Analoji

Analoji ; iki farklı sey arasındaki benzerlik veya benzerliklerden hareket edilerek birincisi için dile getirilenlerin diğeri için de söz konusu olduğunu ifade etmektir. Astronomi, antropoloji, psikoloji gibi daha çok benzetmeler yoluyla sonuca gitmek zorunda kalınan bilgi dallarında kullanılan bir problem çözme/sonuca ulasma yöntemidir. Ulasılan sonuçlar, gözlem ve deneyle kanıtlanmadıkça ihtimaliyet düzeyinde kalır. Analojide benzetme iliskinin muhakeme edilmesi gerektiren analoji türüdür. Basit bir dille açıklamak gerekirse a:b=c:d ifadesinde belirtilen kus:tüy=köpek:? iliskinin kurulma ...

                                               

Arapça ses isaretleri

Arapça ses isaretleri, Arapça öğretiminde ve Kuranın okunusunu daha kolay kılmak için kullanılan değisik isaretlerden olusan sistemdir. Bu sistem sadece Arap harflerini okumayı bilenlerin Arapça metinleri ve Kuranı okuyabilmelerine imkân sağlar. Bu isaret sistemi sayesinde tamamı sessiz olan harflere ses verilebilmesi, sessizlestirilebilmesi, seslerin uzun okutulabilmesi veya seslerin birlestirilebilmesi sağlanır. Sistem 8. yüzyılda Halil ibni Ahmed El Farahidi tarafından olusturulmustur.

                                               

Bâleybelen

Bâleybelen, Muhyi-i Gülseni tarafından itikadî bilgileri avamdan sakınıp sırlamak ve Osmanlıda ortak kültür dili yaratmak üzere 1574te kurgulanan yapay dil. 12. yüzyılda yaratılan Lingua Ignotanın ardından Dünyanın en erken ikinci yapay dilidir. Muhyî, Bâleybelen ile 200 eser yazar. Öğrencileri Bâleybeleni devam ettirmeye çalısır; ancak neredeyse Muhyînin ölümüyle bu dil de kullanılmaz olur. Günümüze bu dille yazılan eserlerden pek azı gelebilmistir.

                                               

Balkan dil birliği

Balkan dil birliği, Balkanlar’da konusulan ve özünde çok farklı olan diller arasında dil bilgisi, söz dizimi, sözcük dağarcığı ve ses bilimi açısından mevcut bazı benzerlikleri açıklamak için ortaya atılmıs bir dilbilim kuramıdır. Kuramın Türkçeyi ilgilendiren yönleri de bulunmaktadır. Ancak öncelikle, hepsi özgün birer Hint-Avrupa dili olan Yunanca ve Arnavutça, üç Slav dili ve dört Latin dili arasındaki iliskileri konu etmektedir. Bu dört grupta anılan diller arasındaki ortak sözcük varlığı görece azdır. Ancak dilbilim ve sözdizimi çözümlemelerinde dikkat çekici ortak eğilimler mevcuttur.

                                               

Codex Cumanicus

Codex Cumanicus, Karadeniz’in kuzeyindeki Kıpçak Türklerinden Italyanlar ve Almanlar tarafından 14. yüzyılda derlenmis iki bölümlük bir eserdir. Sözlük-metinler derlemesi olarak sayılabilecek eserin adı Latincedir ve Kuman Kitabı olarak Türkçeye çevrilebilir.

                                               

Çengel isareti

Çengel isareti, dil biliminde ve çoğu dilde kullanılan bir diyakritik isarettir. Türkçede yalnız sessiz harflerde kullanılan ve harflerin ses değerlerini değistiren bir göstergedir. Çç Ss Ģg̦ Tt Ļļ Ķķ Ņņ Ḑḑ Ḩḩ Ŗŗ

                                               

Çeviri normları

Normlar Gideon Toury tarafından gelistirilen çevirmenin süreç öncesi ve çeviri sürecinde aldığı öznel kararlardır. Çevirmenin bu konuda sınırlanamaz hakları vardır. Her çevirmenin kendine özgü normları vardır. Çevirmen, bu normlarla topluma hizmet eder ve bu normları topluma uygun olarak değistirebilir. Bu bakımdan, çevirmenin aslında toplumsal bir rolü vardır. Sosyo-kültürel sınırlamaların üstesinden gelmek için çevirmen normları kullanır. Sonuç olarak da farklı stratejilerle, yani, farklı normlarla farklı erek metinler ortaya çıkar. Normlar, çeviri sürecinde nelerin yapıldığını, belirli ...

                                               

Dil oyunları

Dil oyunu, bir dili değistirerek, kulağa yabancı gelecek ve anlasılmayacak sekilde kullanma sistemidir. Dil oyunları genellikle konusmalarını diğerlerinin anlamasını istemeyenler tarafından kullanılır. Örnek olarak tüm dünyada kullanılan Kus Dili verilebilir. Tüm dil oyunları genellikle basit, standart bir sekilde konusmayı değistirmek, böylece onu kodlamaktır. Dil, yetenekli ve deneyimli bir konusmacı tarafından kolayca akılda kodlanıp, normal bir sekilde anlanabilir. Fakat deneyimli veya yetenekli olmayanlar sadece abuksabuk sözler duyarlar. Dil oyunlarının en zor tarafı sözlü olmasıdır. ...

                                               

Edip Ahmet Yükneki

Edip Ahmet Yükneki 12. yüzyılda yasamıs bir sair. Bir nasihatname veya siyasetname niteliği tasıyan ve Karahanlı Türkçesinin önemli eserlerinden biri olan Atabetül Hakayık Gerçeklerin Esiği adlı eseri günümüze ulasmıstır. Doğduğu yer, doğum ve vefat tarihi konusunda belgelere dayanan kesin bir bilgi yoktur. Orta çağlarda Orta Asya’nın üç farklı bölgesi olan Semerkant, Fergana ve Otrarda aynı adı tasıyan köylerden hangisinde doğduğu konusunda arastırmacılar arasında görüs birliği sağlanmamıstır. Ahmet Yükneki eserini, Karahanlılar hanedanına mensup bir idareci olduğu düsünülen Muhammed Dad ...

                                               

Ermeni-Frig

Ermeni-Frigler, Tarih öncesi devirlerde, Anadolu da yasadığı düsünülen varsayımsal insanlardır. Bu varsayımsal topluluğun kökenlerine dair, birbiriyle çelisen iki çesit görüs ve iddia vardır. Antik Yunan tarihçi Herodota göre; Frigler, Bryges veya Briges ismi ile anılan eski bir Balkan halkının, Anadoluya göç edip yerlesen bir kolu olduğu ve klasik antik dönem de Anadolu da kurulan Frigya Krallığının, MÖ 7.yy sonlarına doğru Kimmerli istilacılar tarafından yıkılmasından sonra, bir kısım Friglerin Doğuya, Ermenistana göç edip orada Ermeni halkının etnogenezini olusturduğudur. Bazı modern ak ...

                                               

Halk etimolojisi

Halk etimolojisi, çözümlenmesi zor yabancı gelen bilinmedik bir formdan daha bilindik yerli bir forma zaman içinde dönüsen ve etimolojik açıdan yanlıs ve yakıstırma olan kelime ya da deyim.

                                               

Hareke

Hareke, Arap alfabesindeki ünsüz harflere ünlü özelliği kazandırmak için kullanılan ek isaretlere denir. Arap alfabesinde sadece ünsüz harfler ve uzun okunan ünlü harfler a, u, i içerdiği için kısa ünlü sesleri için değisik harekeler gelistirilmistir. Harekelerin kullanımı neredeyse sadece Kuran ve Arapça öğretim kitaplarına sınırlıdır. Bunlar gazete ve kitaplarda genellikle kullanılmaz. Bu tür metinlerde kısa ünlülerin belirlenmesi için dile hakim olup kelimeleri ve dilin gramer yapısını bilmek gereklidir.

                                               

Hece ölçüsü

Türkçe’de heceler uzunluk kısalık bakımından hemen aynı değerdedir. Bu yapısal özellik siirde hece ölçüsünün kolayca kullanılmasına imkân verir. Ilk yazılı Türk edebiyatının ürünleri olarak bilinen Göktürk Yazıtları’nda siir bulunmamasına rağmen siirsel özellikler tasıyan ve hece ölçüsüne uyan bölümler vardır. Kasgarlı Mahmut’un Divanü Lugati’t Türk eserindeki siirler de hece ölçüsüyle yazılmıslardır. Türklerin Islamiyet’i kabulünden sonra divan edebiyatı ve aruz ölçüsünün yaygınlasması hece ölçüsünün yalnızca tekke ve asık edebiyatına özgü bir ölçü olmasına yol açtı. Hece ölçüsünde kalıbı ...

                                               

Hungaroloji

Hungaroloji Anabilim Dalı, 09 Ocak 1936 tarihinde Atatürkün emriyle kurulmustur. Hungaroloji Kürsüsü, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinin kurulusuyla birlikte açılan ilk 13 kürsü arasında yer alır. Kürsünün basına, yine Atatürkün isteğiyle Kürsü kurucusu ve hocası olarak ünlü Macar Türkolog ve kütüphanecisi Prof. Dr. László Rásonyi getirilir. Anabilim Dalının esas amacı Türk-Macar ortak geçmisini arastırmak, Macar dilini, kültürünü, edebiyatını Türkiyede tanıtmaktır. Anabilim Dalında dört öğretim elemanı ve bir yabancı uzman görev yapmaktadır. Anabilim Dalında lisans programına ek olarak li ...

                                               

Kapalı ön yuvarlak ünlü

Kapalı ön yuvarlak ünlü sesi bazı konusulan dillerde kullanılan bir ünlü sestir. IPA’da bu ses olarak gösterilir. Bazı dillerin abecelerinde "ü", "uu", "u", "ű", "y", "уь", veya "위" olarak yazılır. Türkçede bu sesi "ü" harfi verir. Bazı örnekleri s ü t, y ü k, b ü kmek olabilir.

                                               

Kürdoloji

Kürdoloji veya Kürt çalısmaları, Kürtçe, Kürtler, Kürt kültürü, geleneği vb. üzerine farklı disiplinler ile akademik olarak inceleme ve arastırma yapmayı amaçlayan öğreti. Günümüzde Kürdoloji seklinde bir disiplinin olduğunu söylemek mümkündür. Bunun tek basına Iranoloji ve Türkoloji gibi ayrı bir disiplin olmadığı görüsü de hâkim paradigmalardandır. Genel olarak ilk varolus yeri Kürt nüfusunun yoğunlukta ve etkinlikte olmadığı ülkelerdir. Sovyetler Birliğindeki Kürtler Kürdolojinin temellerini atmıstır ve Sovyetler Birliğindeki çalısmalar öne çıkmıstır. Sovyet ulus sistemi ve Kürt milliye ...

                                               

Laforizma

Laforizma Türkçeye ve argoya bugüne dek pek çok sözcük kazandırmıs olan mizah yazarı Cihan Demircinin 1993te, aforizma sözcüğüne bir "L" harfi ekleyerek ürettiği, kısa özdeyislerine verdiği ad. Cihan Demircinin isim babası olduğu Laforizma sözcüğü sayesinde, yabancı dilden Türkçeye giren aforizmada bu sekilde Türkçelestirilmis oldu. Mizahçı Cihan Demirci basta; Yeni Günaydın-Pes 1994, Panik 1996, Cumhuriyet 1995-1997, Milliyet 1997-2002 olmak üzere pek çok gazete ve dergiye Cihan Demirciden Laforizmalar baslığı altında özdeyislerden olusan köseler hazırladı. Bugüne dek ilki; Sürüden Ayrıla ...

                                               

Lehçe Koçu

Lehçe Koçu oyuncunun, kamera karsısında, sahnede ya da seslendirme isinde karakterin lehçesiyle konusmasına yardımcı olur. Lehçe Koçu genellikle bir ön arastırma yaparak, örnekler ve eğitim materyalleri toplar ve oyuncuyla replikleri üzerine çalısır. Oyuncuya anlasılırlık, tutarlık ve inandırıcılık açısından rehberlik eder. Tanınmıs lehçe koçları arasında, "Bin Sesli Adam" olarak bilinen, Good Will Hunting filminin lehçe koçu Robert Easton, Yüzüklerin Efendisi filminde kullanılan Elf aksanının uzmanı Roisin Carty ve Titanik de dahil olmak üzere pek çok filmde Kate Winsletin lehçe koçluğunu ...

                                               

Metindilbilim

Metindilbilim ya da metin dil bilimi, dilbilim içinde ve bağlamında 1960’lı yıllarından itibaren gelistirilen yeni bir alandır. Metnin bir bütün olarak yapısı ile islevi ve metni olusturan ögeler arasındaki iliskileri ele alır. Çesitli metin türlerindeki her türlü dilsel olguyu, ölçüt ve kuralları saptar. Tüm bunlar için metin dil biliminin yararlandığı diğer bilim dalları edebiyat, hukuk ve teolojidir.

                                               

Ses (dilbilim)

Ses, dilin parçalanamayan en küçük parçasıdır. Sesten daha küçük bir dilbirliği yoktur. Sesler bazen tek baslarına, çok defa da yan yana gelerek, canlı cansız varlıkları, kavramları ve durumları karsılayan dil öğelerini, dil biçimlerini meydana getirirler.

                                               

SIL International

SIL International Ana amacı az bilinen azınlık dillerini dilbilimi yöntemlerine uygun olarak arastırmak, desteklemek ve belgelemek olan Evangelist organizasyon. Arastırma sonuçları ethnologue.com7 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. adresinde duyurulmaktadır. SILin felsefesi "hiçbir dil önemsiz değil" dir. 50den fazla ülkede 6000in üzerinde üyesi vadır. Merkezi ABDnin Dallas sehrindedir.

                                               

Sınıfbirim

Sınıfbirim, üreysel anlambirimcik toplamına denir. Sınıfbirim, temel anlamın bir kısmını olusturan zorunlu ve ayırt edici anlambirimciktir. Bir anlambirimcik demetinin üreysel anlambirimcik grubu sınıfbirimi olusturur. Sınıfbirim, anlambirimcik demetinin üreysel Fransızca: générique ve değismez anlambirimcikler grubunu belirtir. Sınıfbirimler, temel anlamın belli bir kısmını olusturan zorunlu ve ayırt edici anlambirimciklerdir. Kavrambirim Fr.: sémantème olgusu gibi, sınıfbirim de düz anlamla ya da mantıksal tanımlama ile içlemle ilgilidir. Kavrambirim de sınıfbirim de sözcükle ya da anlam ...

                                               

Soyağacı teorisi

Soyağacı teorisi, dilbilimci August Schleicher tarafından 19. yüzyılın ortalarında gelistirildi. Bu düsünceye göre diller, biyolojik türlerin evrimine benzer bir sekilde, köken olarak tek bir dilden ortaya çıkmıstır. Diller arasındaki bağ ve iliskiler, biyolojik türlerin çesitliliği gibidir. August Schleicher, kendi evrim teorisine dayanarak indo-cermen dil ailesinin soyağacını gelistirmistir. 1870lerden beri dilbilime sekil veren "genç bilimciler", bu teoriyi reddetmis, yerine Johannes Schmidtin "Kaynasım teorisi"ni desteklemislerdir. Schmidt; indo-cermen dilleri tek bölmenin bu kadar kol ...

                                               

Sözdizim

Sözdizim, söz dizimi ya da Fransızcadan ödünçleme biçimiyle sentaks, doğal dillerdeki cümle kurma ilke ve kurallarını inceleyen ve bu dildeki cümlelerin esnekliğini inceleyen dilbilim dalıdır. Eski Yunanca "birlikte düzenleme, dizme" anlamına gelen sentaks terimi dilbilimde, doğal dillerde nasıl cümle olusturulacağına dair bir kurallar ve prensipler çalısmasıdır. Bir bilim dalına ait olmasına ek olarak" Modern Irlandacanın Sözdizimi"nde olduğu gibi, sözdizim terimi herhangi bireysel bir dilin cümle yapısına hâkim olan kurallara ve prensiplere de doğrudan ilgili olarak da kullanılır. Sözdiz ...

                                               

Spoonerism

Spoonerism, ismi, Oxfordda din profesörü olan William Archibald Spoonerdan gelme bir dil sürçmesi türü. Prof. Spooner, günlük hayatında bu hatayı sık yaptığı için onun adı verilmistir. Daha çok ikili kelime gruplarında, hecelerin yerlerini karıstırarak yapılır.

                                               

Telaffuz

Telaffuz, söyleyis ya da boğumlanma ; bir dildeki sözcüklerin söylenis biçimi. Telaffuz sözcüğü Arapça kökenlidir. Dilbilimde, ilgili sözcük ya da cümlenin kullanıldığı dilin okuma özellikleri ve sese dönüsmesinin ifadesi olan telaffuz, kendi içinde yöresel farklılıklar gösterebilir. Her dilin söyleyis özellikleri farklıdır. Türkçe yazıldığı gibi okunan bir dil olmasına karsın, yerel söylenis ayrımları ile bunun geçerli olmadığı durumlar görülür. Ayrıca Türkçeye yabancı dillerden geçen sözcükler için de telaffuzdaki vurgu kuralları söz konusu olmayabilir. Örnek: Gidelim Gidek

                                               

Ton geçiskenliği

Ton geçiskenliği, tonlu dillerde bir kelime ya da hece boyunca söyleyisin diğer bir ses yükselti alanına geçmesine denir. Ton geçiskenliği, Doğu ve Güneydoğu Asya dillerinde görülür. Ancak Liberyadaki Kru dilleri ve Namibyadaki Ju dillerinde de bu ses özelliği görülmektedir.

                                               

Türk alfabesindeki harflerin kullanım sıklıkları

Türk alfabesinde en yüksek dereceye sahip olan yani en sık kullanılan harfler A, E, I, N, R, L, üst-orta derecede olanlar I, D, K, M alt-orta derecede olanlar U, Y, T, S, B, O, düsük dereceli olanlar Ü, S, Z, G, Ç, H, Ğ, V, C, Ö, P, F, Jdir. Gazete köse yazıları ve 9 yazara ait 37 kitaptan elde edilmis, 11 milyon karakterden olusan 13.4 MB boyutundaki metin seti üzerinden elde edilmis Türkçe harflere ait kullanım sıklıkları asağıda belirtilmistir.

                                               

Umlaut

Umlaut, Türkçede ve pek çok dilde yalnızca sesli harflerde kullanılan ve harflerin ses değerlerini değistiren bir isarettir. Bu değisim genellikle ince bir harfe dönüme seklinde ortaya çıkar.

                                               

Uygulamalı dilbilim

Uygulamalı dilbilim, genel dilbilimin bir alanıdır. Dil öğrenimi arastırmaları, dil betimlemesi, ayrıca dilbilimsel görüs altında doğa bilimleri, kültür bilimi, bilgi bilimi, hukuk ve ruhbilimdeki sorunlarla disiplinlerarası olarak ilgilenmektedir. Diğer alanlardaki dille ilgili problemlerin çözümlenmesinde dilbilimsel teori, metot ve bilgilerin kullanımı da bu alanın konusunu olusturmaktadır. Arastırma nesnesi olarak dille ilgili çok farklı görüsler ile farklı yaklasımlar ve dilbilimin baska bilimlerden yararlanma özelliğinden dolayı genel dilbilim ve uygulamalı dilbilim arasında genel be ...

                                               

Vurgu isareti

Vurgu isareti veya Vurgu imi Latin, Kiril ve Yunan betiklerine dayalı alfabeler ile birçok modern yazı dilinde kullanılan aksan isaretidir. Sesli harfler üzerine konulan aksan isareti olarak da geçer. Asıl olarak Fransızca kökenli bir kelimedir ve Fransızca yazılısı Accent aigu seklindedir.

                                               

Yumusatma isareti

Yumusatma Imi veya Karon harflerin yumusak bir söyleyis kazandırılarak telaffuzlarını sağlar. Sessiz harflerde bu yumusatma ancak ses değerini değistirmekle mümkündür. Bu nedenle ortaya farklı sesler çıkar. Ǧǧ Čč Šš Žž Ňň Ťť Ďď Řř Aslında Kısaltma Iminin sessiz harflerde kullanımı öngörülmemistir. Fakat Yumusatma Imi ile çok benzer bir sekle sahip olduğu için bu iki isaret birbirinin yerine kullanılır hale gelmistir aralarındaki fark ortadan kalkmıstır ve sessiz harflerde de bu isaret kullanılmıstır. Örneğin Türkçedeki Ğ Yumusak G harfi. Karon ile gösterilen harfler Breve ile de gösterileb ...

                                               

Zemberek (yazılım)

Zemberek, açık kaynak kodlu Türkçe Doğal dil isleme kütüphanesi ve OpenOffice, LibreOffice eklentisidir. Ilk sürümü BSD lisansı ile dağıtılmıstır. Tamamen Java ile gelistirilen kütüphane, yazım denetimi, hatalı kelimeler için öneri, heceleme, deascifier, hatalı kodlama temizleme gibi islevlere sahiptir. Zemberek2 kodlu ikinci sürümünde MPL lisansına geçilmis, genel olarak tüm Türk dilleri için bir DDI altyapısı olusturulması için gerekli mimari değisiklikler yapılmıstır. Zemberek kullanılarak yazılmıs bir sunucu Pardus için genel yazım denetimi desteği vermektedir. Sunucu TCP-IP soketleri ...

                                               

Zipf yasası

Zipf yasası veya dilde tutumluluk yasası, matematiksel istatistik bilimi kullanılarak ortaya çıkartılan bir empirik yasa olarak formüle edilmistir. Yasaya ad olarak, 1930da Amerikada Harvard Üniversitesinde dilbilim profesörü olan George Kingsley Zipf tarafından yayımlanması üzerine, onun adı verilmistir. Bu empirik yasa herhangi bir insan dili ile yazılmıs bir metinde bulunan sözcüklerin sıklılıkları hakkındadır. Bu yasa daha önce de Alman Felix Auerbach tarafından 1913te yayımlanmıstır. Ama bu yayımda yapılan sıralama dünya șehirlerinin nüfus itibarıyla sıralanması idi. Fransız stenograf ...

                                               

Ağız (dilbilim)

Ağız ya da alt lehçe ; aynı standart dilin birlestirdiği lehçe içinde birbirine benzeyen ko­nusma biçimlerinin ve birey dillerinin toplamı. Örneğin: Kütahya, Rize, Erzurum, Urfa, Nevsehir ağzı; Istanbul ağzı ölçünlü Türkçeye temel olan ağızdır.

                                               

Biçimbirim

Biçimbirim, biçim birimi veya morfem, dildeki anlam ayırıcı özelliğe sahip en küçük dilsel birimdir. Çekim ve türetim biçimbirimleri olarak ikiye ayrılır.

                                               

Doğal dil üretme

Doğal Dil Üretme, makine gösterimi sisteminden doğal dil üretmeyi amaçlayan bir doğal dil isleme alanıdır. Kimileri DDÜyi doğal dil anlamanın tersi olarak görse de, ayrımları söyle açıklanabilir: doğal dil anlamada sistem, girilen cümledeki anlam bulanıklığını gidermeye çalısırken, DDÜde sistem bir kavramı nasıl sözcüklere dökeceği konusunda kararlar almak zorundadır.

                                               

Emik ve etik

Emik ve etik, sosyal bilimlerde bir grubu incelerken kullanılan temel yöntemlerden ikisi. Emik yaklasım, arastırmanın konusu olan gruba dahil olarak o grubu anlamaya çalısırken, etik yaklasım grubu tamamen dısardan gözlemleyerek, grubun davranıs normlarını anlamaya çalısır.

                                               

Etnolinguistik

Etno-linguistik, dil ile kültür arasındaki iliskiyi inceleyen ve farklı etnik grupların dünyayı algılama biçimini inceleyen bir dilbilim alanıdır. Etno-linguistik, etnoloji ve dilbilimin bir kombinasyonudur.

                                               

Haplografi

Haplografi, dilbilimde elyazmaları incelenirken tespit edilen birbiri arkasına yazılan iki harfin ya da iki kelimenin tekinin hatalı biçimde unutulması ya da yazılmamasına verilen isimdir.

                                               

Iran (kelime)

Iran sözcüğü, ilk kez Naks-ı Rüstemdeki I. Ardesirin kabartmasına eslik eden yazıtta tespit edilmis Orta Farsça Ērān, Pehlevice yrn sözcüklerinden gelmektedir. Burada Orta Farsça yazıta eslik eden Partça dilindeki yazıtta kral için ardašīr šāhān šāh aryān ifadesi kullanılırken, kralın Orta Farsça yazıttaki adı ardašīr šāhān šāh ērān dır.

                                               

Lambdasizm

Lambdasizm, Macar Türkolog Zoltan Gombocz tarafından ortaya atılan; Türkçe -s- sesinin aslî ses olduğu ve Çuvasça ile Moğolcadaki -l- sesinin ise bu sesten türediğini iddia eden altayist görüstür. Örneğin; Türkçe" Tas” sözcüğündeki s, Çuvasçada" l” sesine dönüsmüstür: "çul" burada ayrıca t> ç ve a> u değisimleri de vardır

                                               

Psikodilbilim

Psikodilbilim, ruhdilbilim veya ruh dil bilimi, bireyin dili üretme, kullanma ve anlama islemlerini birer zihinsel gerçeklesim olarak inceleyen disiplin. Dilbilimci Noam Chomskynin etkisi altında kalan bazı psikologlar, insan ile dil iliskisini insanın doğumu ile de iliskilendirmis ve her insanın doğustan konusma yeteneği ile dünyaya geldiğini iddia etmislerdir.

Tiberyan vokalizasyon
                                               

Tiberyan vokalizasyon

Tiberyan vokalizasyon, Masoretik Metin üretmek için Tanahtaki ünsüz metinlerin seslendirilmesi amacıyla kullanılan ve Tiberya Masoretleri tarafından tasarlanmıs bir aksan sistemidir. Sistem kısa süre sonra diğer Ibranice metinleri de seslendirmek için kullanıldı.

                                               

Triliteralizm

Triliteralizm, Semitik dillerin ortak özelliğini belirten bir kavramdır. Anlamı, üç sessiz harften meydana gelen kelime kökü ve bu kökten türeyen kelimeleri içeren bir yapıdır. Arapçada bu çekimli yapı belirgindir. Fiil çekimleri dilin esasını meydana getirir. Bu yapı aynı zamanda kelime zenginliği ve anlambilimsel açıdan nüans mükemmeliyeti olusturur. Mesela Arapçada aslanın 350, devenin 255, yılanın 100, suyun 170 adı vardır.