Back

ⓘ Tanrı ya da ilah, özellikle tek tanrılı inançlar tarafından evrenin tek yaradanı ve yöneteni olduğuna inanılan doğaüstü varlık. Çok tanrılı inançlarda genelde i ..



Tanrı
                                     

ⓘ Tanrı

Tanrı ya da ilah, özellikle tek tanrılı inançlar tarafından evrenin tek yaradanı ve yöneteni olduğuna inanılan doğaüstü varlık. Çok tanrılı inançlarda genelde ilahların cinsiyeti bulunur ve erkek olanlarına tanrı, disi olanlarına tanrıça denir. Monoteistik ve henoteistik inançlardaki Tanrı kavramını tanımlamak için ise sadece tanrı sözcüğü kullanılabilir.

Teologlar ve filozoflar, tarih boyunca sayısız tanrı kavramını ve anlayısını incelemislerdir. Tanrının varlığı, felsefenin metafizik ve din felsefesi alanlarında incelenen önemli bir konudur.

Tanrı kavramının, tek tanrılı monoteist ve çok tanrılı politeist dinlerdeki farkını ayırt etmek için" Dinbilimi” önceleri, monoteizm dinlerindeki tek tanrıyı ifade etmek için" Tanrı” ifadesini; farklı tanrıları olan politeizm dinlerindeki Tanrı kavramı için" Gottheit” tanrısal varlık ifadesini kullanmıstır. Anlamı kolaylastırmak amacıyla Avrupa’da yaygınlasan bu sözcüğün kullanımı, hala tartısma konusudur. Felsefede Tanrı kavramı;" ilk neden”," ebedi ilke” ya da" insanlığın, yasamın ve doğanın tamamının en yüce asaması” olarak ifade edilir ve çoğunlukla ilah veya mutlak olan seklinde tanımlanır.

                                     

1. Köken bilimi

Tanrı sözcüğü Türkçedir ve kökeni tengri dir. Bu sözcüğün Arapçadaki karsılığı ilah tır. Ilah kelimesinin antik Kenan tanrısı Elden türediği düsünülmektedir. Orhun Yazıtlarında rastlanan Gök Tanrı ve benzeri ifadeler, Türk mitolojisinde görülebilen tanrılara karsılığı olan özel isimlerdir.

                                     

2. Tanrı kavramları

Türk Dil Kurumu tarafından yayınlanmıs olan Güncel Türkçe Sözlüke göre, Tanrı sözcüğü çok tanrıcılıkta var olduğuna inanılan insanüstü varlıklardan her biri, ilâh," ve özel isim olarak da Tengricilikte "Tengri", Bahai inancında "Baha", Sihizmde "Vaheguru", Zerdüstlükte ise "Ahura Mazda" anlamlarına gelmektedir.

                                     

2.1. Tanrı kavramları Cermen dilinde tanrı kavramı ve anlamı

Tanrı” Gott sözcüğünün kökeni, çok eskiye dayanmakta; fakat çok bilinmemekle birlikte sadece Cermen dilinde var olan bir sözcüktür. Bu sözcüğün kökeni; Ortaçağ Almancasında ve eski Almancada" got”," gotisch”," guth”, Ingilizcede" god” ve Isveççe" gud” olarak tabir edilir. Demir çağından itibaren Cermenler’in en yüce tanrı olarak Teiwaz adlı ortak Cermen tanrıya taptıkları belgelerle kanıtlanmıstır.

Bu ad Hint-Avrupa dillerindeki" göklerin tanrısı” deiwoz kavramından farklı olarak kullanılmaktadır. Türevsel olarak bu tanrı adının karsılığı, Yunanca" Zeus”, Roma mitolojisinde Jüpiter, Vedik zamanında ve eski Hint dillerinde Dyaus Pita ve eski Yunan kavimleri dilinde Δει-πάτυρος" Dei-pátyros” olarak geçer. Aslında bütün bu kavramlar, dyaus sözcük kökü ile bağlantılıdır ve bu kökün," yansıma” veya" ısın” olarak çevrilmesi mümkündür. Bu sözcük kökü aynı zamanda Tanrı kavramının" deva, deus” kökünü olusturur. Cermen dilindeki, tanrı" Gott” sözcüğünün kökeni, Hint-Avrupa dillerinde isimlestirmeyi sağlayan ikinci sıfat-fiilden türetilmistir. Buna göre büyü sözleri ile çağrılan varlık olarak tanrı anlasılmaktadır. Cermen dilinde" Guþ” Gott tanrı kavramı, Cermen dilindeki diğer tanrı kavramlarında olduğu gibi asıl olan, esi ve benzeri olmayan, tarafsız olan, anlamlarını tasır. 3. ve 4. yüzyılda Doğu Roma’nın etkisinde kalan Ariyanizm Hristiyanlığındaki tanrı" Gott” sözcüğü, Hristiyanlıktaki Tanrı" Gott” olarak günümüze kadar gelmistir. Fransa’da Merovenj ve Karolingern Hanedanlığı’nın etkisi altında kalan Anglo Saksonlar ve Roma Katolikleri’nde, Tanrı" Gott” eril olarak kullanılmıstır.

Tanrı sözcüğü Gotik zamanında, batıl inançlarda ya da putperestlerde de kullanılmıstır; fakat Hristiyanlıktaki gibi eril değil cinsiyetsiz olarak ifade edilmistir. Batı Cermen dilinde cinssiz" neutrum” durumundan eril" maskulinum” duruma geçmesi, yaklasık olarak 6. ve 8. yüzyılda olmustur. Iskandinav dili- Kuzey Cermen dilleri ise çok daha uzun bir süre Tanrı sözcüğünü cinsiyetsiz," Neutrum” durumunda kullanmıslardır. Çünkü onlarda kisisel Tanrı için kullanılan" Ase” sözcüğü uzun süre kullanılmıstır. Tanrı sözcüğü, tanrısal varlıkların, baska sekilde ifade edilemediği durumlarda birçok farklı anlamlarda kullanılmıstır. Örneğin; yüce güçleri olduğuna inanılan hareketsiz canlılar, melekler gibi tapılan; fakat asla hareket etmeyen, dünyadaki görüntüsünü koruyan güçler de bu sözcükle ifade edilmistir. Ayrıca tanrı" Gott” anlamı tasıyan diğer sözcükler de cinsiyetsiz olarak belirtilir. Büyük olasılıkla bu tür sözcükler çoğul olarak kullanılırlar ve tanrıları bir bütün olarak ifade ederler. Burada belirtilen belli sayıda tanrının kisisellestirilmesi değildir; belli tanrısal varlıkların veya güçlerin tamamını betimlemektir. Bunlar görünen belli bir tanrı değil, diğer tüm tanrıların varlığını ifade eder. Burada anlatılmak istenen Tanrı’nın tek olan aslının, özünün deiwos-Teiwasın sadece cins isimleriyle belirtilmesidir; örneğin Odin lakaplı Tanrı Hanga-Tyr’nin Hängetyr olması gibi. Her bir tanrının kendi adıyla, kendi efsanesiyle ve kendi inananların kültürleriyle ifade edildiği gibi, görünemeyen, sadece efsanelerde, efsane siirlerinde tasvir edilen tanrısal değerler de vardır.

Cermenler daha önceleri yüce bir tanrı kavramı gelistirmemislerdir. Ilk olarak Snorri Sturluson Odin’i her seyin Tanrısı, daha somut bir söylemle" tüm baba” olarak anmıstır. Bu konudaki eksiklik Hristiyanlasma süreci basladığından beri görülmüstür. Odin, Thor ve Balder, Isa’ya karsıt olarak, kuzey Izlandaca metinlerde her seye gücü yeten ya da mükemmel tanrılar olarak geçerler.

Buna karsıt bir kavram olarak Cermenler’de" Gott/Götter” Tanrı/Tanrılar kavramı" Menschen” insanlar ile karısım içine girerek *teiwoz - *gumanez kavramlarının etkisiyle *guda - *gumanez ile yer değistirmistir. Öyle ki bu bağlantı Aliterasyon edebi sanatında ve Eski Nors Dili’nde çesitli siirlerde etkisini göstermistir. Önceleri tanrı" Gott” kavramı cinsiyetsiz bir terminoloji iken, sadece Cermen dilinde eril durumda kullanılmıs ve böylece Tanrı Isa eril olarak simgelenmistir. Bu sekilde, günümüze kadar gelen bir anlam değisimi meydana gelmistir, sözcük farklı yorumlanmıs ve eril olarak Yahudi-Hristiyan Tanrısı olarak kullanılmıstır. O zamandan beri tanrı sözcüğü dilbilgisi bağlamında eril olarak ifade edilmistir.



                                     

2.2. Tanrı kavramları Islamda tanrı

Islam dininde Allah ismi, Tanrının özel ismidir ve genel olarak bu ismin yerine kullanılır. Allah kelimesi, el- "El" Arapçada belirlilik ekidir ve ilah kelimelerinin zaman içerisinde kaynasması veya Ilahın elah ve Ellah veya Allah seklinde söyleyis değisimine uğrayarak gelistiği düsünülmektedir. Islamda ayrıca bu ismin yerine kullanılabilecek, Allahın çesitli fiil ve sıfatlarından türetilen güzel isimler anlamına gelen Esmaül Hüsna mevcuttur.

                                     

2.3. Tanrı kavramları Neo-spiritüalizmde tanrı

Neo-spiritüalizme göre Tanrı, Mutlak’tır; yaratılanlar ise görece ve görelidir. Dolayısıyla, görece ve göreli hiçbir varlık Mutlakla kıyaslanamaz, oranlanamaz. Dolayısıyla, Mutlak, hiçbir seyle, hiçbir tarzda, hiçbir yolda ilinti ve kıyas kabul etmez. O’na hiçbir değer takdir edilemez. O Mutlak olduğundan, görece ve göreli olan varlıkların sıfatlarıyla ifade edilemez. Dolayısıyla, kıyasa ve oranlamaya dayalı anlayıs ve kabullerimize göre Ona yakıstırılacak bir sıfat ne kadar yüksek düzeyli kabul edilirse edilsin ve ne kadar ideal olursa olsun, Onu ifade edemez.

                                     

2.4. Tanrı kavramları Mistisizmde tanrı

Mistizme göre, Tanrıyı ne idealistler ne spiritüalistler ne de teologlar sablon ya da kavram olarak ortaya koyabilir. Yapılan her tanım dar, sınırlı ve bütünü gözden kaçırıcıdır. Tanrı, insanı o insanın bünyesinde öldürerek kendisinde diriltmesidir. Hayat anlayısı farklı insanlara farklı Tanrı anlayısları icadından baska bir sey olmayan felsefi veya dini bütün tanımlar ne insanın hayat sürecindeki konumlarının açıklamasını yapabilir ne de büsbütün Tanrının doğasını ve iradesini gösterebilir. Hem kaosu hem de düzeni olurlayan hayat ritminde kaybolusun kimi zamanda yeniden doğusun ruhunu, ne "Evren, Tanrı üreten bir makinedir" öngörüsüyle ne de "inkarcılar öldürülmelidir" anlayısındaki gibi hükümlerde bulabiliriz.Insanlık tarihinin ezilen,horlanan ve her seyi gasp edilmis mazlumlarından alınacak tek ders kisisel bir tanrının mutlak butlan hükmünde olduğu hakikatidir.

                                     

3. Dıs bağlantılar

  • Tanrı sözcüğüne derinlemesine bakıs
  • R. Dawkins, Tanrı Yanılgısı, belgesel
  • Richard Dawkins, Dinsel Düsünme ve Ateizm Üzerine, seminer
  • Tanrının Tarihi A History Of God, belgesel 27 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →