Back

ⓘ Uluabat Gölü, eski ismi Apolyont Gölü, Bursa ilinde büyük bir tatlı su gölüdür. Gerek plankton ve dip canlıları, gerekse sucul bitkileri, balık ve kus populasyo ..




Uluabat Gölü
                                     

ⓘ Uluabat Gölü

Uluabat Gölü, eski ismi Apolyont Gölü, Bursa ilinde büyük bir tatlı su gölüdür.

Gerek plankton ve dip canlıları, gerekse sucul bitkileri, balık ve kus populasyonları açısından Türkiyenin en zengin göllerinden birisidir. Nisan 1998’de T.C. Çevre Bakanlığı tarafından Ramsar Alanı olarak kabul edilmistir. 4. Uluslararası Expo 2000 Konferansında uluslararası Yasayan Göller Ağına dâhil edilmistir.

Mustafakemalpasa ve Kocasu çayları Gölü besleyen ana kaynaktır. Göl yüzeyine rastgele yayılan ve fırtınalı havada dalgakıran görevi gören 11 adet ada bulunur. Gölün kuzey kıyısında bulunan iki yarımadadan birinde Eskikarağaç, diğerinde Gölyazı mahalleleri bulunur.

                                     

1. Konumu ve adaları

Marmara Denizinin 15 km güneyinde ve Bursa ilinin 30 km batısında, Mustafakemalpasa ilçesinin doğusu ve Bursa Karacabey kara yolunun güneyinde 40° 12 kuzey, 28° 40 doğu koordinatları arasında yer alır. Rakım 7 metredir.

Kuzeyinde Eskikaraağaç, Gölyazı ve Kirmiktir, batısında Mustafakemalpasa, doğusunda Akçalar, güneyinde Akçapınar, Fadıllı ve Furla yer alır. Gölün kuzey kıyıları oldukça girintili çıkıntılı bir yapıya sahiptir. Bu kısımda bulunan iki yarımada da Eskikaraağaç ve Gölyazı Apolyont köyleri bulunmaktadır.

Göl içinde alanları farklı büyüklüklerde 11 ada bulunur. En küçüğü 0.25 ha Heybeli Adası, en büyüğü 190 ha Halilbey Adası büyüklüğündeki adalar sırasıyla Terzioğlu Süleyman Efendi Adası, Manastır Nail Bey Adası, Mutlu Ada Adası, Arif Molla Efendi Adası, Seytan Adası, Büyük ve Küçük Kerevit Adaları, Bulut Adası, Kız Adası ve Heybeli Adası olarak adlandırılır. Uluabat Gölü üzerindeki bu adalar Jura kalkerinden olusmustur. Fırtınalı havalarda bu adalar birer dalgakıran görevi yapmaktadır.

                                     

2. Olusumu

Uluabat, tektonizma kontrolünde açılan bir ova içinde alüvyal set gölü olarak gelismistir.

Göl; kuzeyinde Neojen devri dolgularından olusmus alçak tepeler, güneyde ise Jura Devri alçak dağları ile sınırlanmıstır. Uluabat Gölünün jeolojik evrimi hakkında değisik yorumlar mevcuttur. Pfannestiel, Marmara Denizinin güney ve güneybatı kıyısında yer alan Manyas, Apolyont Uluabat ve Sapanca göllerinin eski Sarmastik denizinin kalıntıları olduğunu jeolojik ve paleontolojik bulgulara dayanarak ileri sürmektedir. Artüz ve Korkmaz 1981, çalısmalarında Uluabat Gölünün jeolojik evrimi bugünkü Saroz körfezi, Orta Marmara, Karacabey ve Bursa ovasından Adapazarı’na kadar uzanan bölgede kuvvetli çökme tektoniği Graben olayları sonucunda Sapanca, Iznik, Apolyont ve Manyas çöküntü çukurları olusmustur. Mindel öncesi tatlı ve hafif acı su dönemidir ve eski öksin havzası olusumu mevcuttur. Riss öncesi dönemde ise Trakya yükselmistir. Pfannenstiel, Deveciyan ve Kosswig, Marmara Denizinin tatlı sudan tuzlu su dönemine geçis sürecinde, tatlı ve hafif acı sulara ve buna uygun fauna elemanlarına sahip Sarmatik denizin birçok elemanlarının akarsuların beslediği sığınak bölgelere göçtüğünü belirtmekte ve gölün Sarmatik relikleri olan balık türlerinin bu duruma kanıt olduğunu ifade etmektedirler. Dalkıran 2001 ve Demirhindi 1972 de aynı olusumu desteklemekte, kanıt olarak da Uluabat ve Manyas göllerinin faunasına adapte olmus birkaç deniz balığının ve acı su formunun bulunmasını göstermektedir A. Philipson ve E. Lahn, Neojende Bursa-Gönen depresyonu çöküntü alanında büyük tatlı su gölünün olustuğunu; Neojen sonu veya Kuaternerde meydana gelen hareketler sonucu, bu göl alanında 4 adet küçük küvetin olustuğunu, diğer iki küvetin Bursa ve Gönen alüvyonlarla dolduğunu ve geriye Uluabat ve Kus göllerinin kaldığını belirtmistir. Karacaoğlu 2001

Uluabat Gölü çevresinde gözlenen en yaslı birim Paleozoik metamorfik seridir.

Tabanda gnaysla baslayan yapı daha sonra mermer mercekleri içeren sistlerle devam eder.

                                     

3. Fiziksel özellikleri

Derinliği

Gölün ortalama derinliği 2.5 metredir. Büyük bir bölümü oldukça sığ olup bu kesimlerdeki derinlik 1-2 metre arasında değismektedir. En derin yeri Halilbey Adasındaki 10 metreyi bulan çukurluktur.

Uzunluğu ve genisliği

Doğu-batı yönünde uzunluğu 23–24 km, genisliği ise 12 km kadardır.

Yüzölçümü

Ulubat Gölü 136 km² yüzölçümlü bir göldür. Yayvan çanaklı gölde yağıslardan sonra kabarma ve çukur yerlere taskınlar olur, bu sıralarda gölün yüzölçümü 160 km²yi geçer.

Gölde bazı adacıklar ve kayalıklar bulunur. Kalker yapılı bu adacıkların en önemlileri Halilbey Adası, Heybeli Ada ve Kız Adası’dır.

Günden güne çevreden ortaya doğru sığlasmakta olan göl kirli beyaz bir renge sahiptir. Dibi çamurlu bir yapıya sahiptir, rüzgârlı havalarda bulanıklasır.

                                     

4. Iklim özellikleri

Uluabat Gölü ve çevresinde Marmara iklimi egemendir. Genellikle her mevsimde yağıs olmakla beraber yaz ayları sıcak ve az yağıslı, kıs ayları soğuk ve yağıslı, bahar ayları ise ılık ve yağıslıdır.

Bursa Meteoroloji Istasyonunun 1929-1986 yılları arasında 57 yıllık sıcaklık ortalaması verilerine göre Uluabat Gölü ve çevresi yıllık ortalama sıcaklığı 14 °Cdir. 1929-1978 yılları arası 49 yıllık verilere göre ise en yüksek sıcaklık 42.6 °C ile ağustos ayına, en düsük sıcaklık -25.7 °C ile subat ayına aittir.

Bölgede yıllık yağıs ortalaması 650 mm olup 33 yıllık ölçümlerin sonucunda en az yağısın 10.6 mm ile ağustos ayında en çok yağısın ise 104.9 mm ile aralık ayında gerçeklestiği belirlenmistir.

Uluabat Gölü havzasında hâkim tek bir iklim olmamakla beraber yağısların kıs ve bahar aylarına isabet etmesi tüm havzanın ortak karakteridir. Asağı havzada yağmur hâkim yağıs olurken üst kısımlarda yağıs, soğuk mevsimlerde kara dönmektedir. Havzanın tümünde etkin olan bir rüzgârın etkisinden bahsetmek pek mümkün olmamakla birlikte asağı havzanın en etkin rüzgârı lodos, en sürekli rüzgârı da kuzey rüzgârı olmaktadır.



                                     

5. Göl sistemine yönelik tehditler

Uluslararası önemine rağmen göl ekosistemi asırı avlanma, kıyı gelisimlerinde meydana gelen arazi ıslahları ve tarımsal endüstriyel ve evsel atık desarjlarının neden olduğu ötrafikasyon tehlikesi altındadır. Bu tehditlerden bazıları:

  • Regülatörlerle su seviyesi düzenlemeleri
  • Yanlıs tarım uygulamaları ve maden ocakları atıkları ile gölün dolması sulama amaçlı su çekimleri
  • Kıyı gelisimlerinde meydana gelen son 25 yılda 2000 ha alana varan arazi ıslahları
  • Havzada planlanan 4 adet hidroelektrik enerji projesi
  • Genelde göl hidrolojisi üzerine yapılan müdahaleler
  • Havzada orman tahribi
  • Gölün güneybatı kıyılarına çekilen seddeler vasıtasıyla gölün taskın alanının daraltılması
  • Balık ve kuslar üzerinde ağır av baskısı
  • Taskından korunan kısımların tarıma açılması.
  • Endüstriyel ve evsel atık desarjları ve tarım kaynaklı kimyasallar
                                     

6. Uluabat Gölünde biyolojik çesitlilik

Tipik bir sığ göl olan Uluabat Gölü, plankton ve dip canlıları, gerek sucul bitkileri ve gerekse balık ve kus popülasyonları açısından Türkiyenin en zengin göllerinden biridir.

Biyolojik üretim yönünden ötrofik bol gıdalı bir göl olan Uluabatın planktonlar ve dip canlıları bakımından zengin olusu, değisik türden çok miktarda canlının üremesi ve beslenmesi için ideal bir ortam olusturmustur.

Sığ göllerin tipik özelliklerini gösteren Uluabat Gölü, rüzgârın etkisiyle tam karısıma uğrar, ısık erisilebilirliğinin belirlendiği littoral bölgesi genistir. Sığ göllerin durumunu açıklayan alternatif kararlı durumlar teorisi Uluabat Gölünde de geçerlidir. Bu teoriye göre sığ göller iki kararlı durumda olabilir: Birincisi, sucul bitkilerin alglere nazaran baskın durumda olduğu berrak su hâli, ikincisi ise alglerin sucul bitkilere nazaran baskın durumda olduğu bulanık su hâlidir.

                                     

7. Uluabat Gölü ve çevresini kirleten kuruluslar

Uluabat Gölü ve çevresini kirleten kuruluslar sunlardır:

  • Türkiye Kömür Isletmeleri TKI Keles Linyit Isletmesi
  • Sulama suları
  • Türkiye Elektrik Kurumu TEK Tunçbilek Termik Santrali
  • Türkiye Kömür Isletmeleri TKI Tunçbilek Garp Linyitleri Isletmeleri
  • Bursa Organize Sanayi Bölgesi
  • Etibank Emet Bor Tuzu Yatakları
  • Etibank Kestelek Bor Tuzu Isletmeleri
  • Gıda isletmeleri
                                     

8. Uluabat Gölünü korumaya yönelik öneriler

Uluabat Gölü, Türkiyedeki Ramsar alanlarından biri olması ve uluslararası çaptaki önemine rağmen önemli ölçüde çevresel tehdit altındadır. Sahip olduğu Ramsar statüsü, göldeki biyoçesitliliği sürdürebilecek kanuni bir koruma sağlayamamaktadır. 2005 yılındaki bir çalısmada gölün koruması için sunlar önerilmistir:

  • bölgede erozyonu hızlandıran ve gölün sedimantasyonla dolmasını çabuklastıran, tarım topraklarının baska amaçlarla kullanılması, yok edilmesi gibi faaliyetlere izin verilmemeli,
  • göl çevresinde gölü kirletecek tesislerin yapılmasına izin verilmemeli,
  • göldeki adalar ve göl çevresi imara açılmamalı,
  • göldeki ötrofikasyonu azaltacak teknik önlemler alınmalı,
  • tarım ilaçlarının kullanımı denetim altına alınmalı,
  • göle en fazla miktarda suyu getiren Mustafakemalpasa Çayının akıs havzasındaki, tamamına yakını kamuya ait sanayi kuruluslarında arıtma tesisleri kurulmalı ve çay suyunun kirletilmesine izin verilmemeli,
  • göl suyu ile sulanan tarım alanlarında kimyasal gübre kullanımı sınırlandırılmalı,
  • Uluabat Gölü havzasında bulunan ve göle su getiren akarsulara kanalizasyonlarını desarj eden Mustafakemalpasa, Orhaneli, Harmancık ve Akçalar gibi yerlesim yerlerinin atık suları için toplu arıtma tesisleri kurulmalı,
  • gölde asırı avlanma önlenmeli,
  • göle geri dönen sulama suyunun zararlı maddelerden temizlenmesine yönelik teknik altyapı sağlanmalıdır.


                                     

9. Kus türü

1996 Ocak ayında yapılan sayımda 429.423 su kusu sayılmıstır. Bu 1970ten bu tarafa bir gölde sayılan en yüksek su kusu sayısıdır.

Göl çevresi ulusal ve küresel ölçekte tehlikede olan küçük karabatak, tepeli pelikan, bıyıklı sumru, pasbas patkanın barındığı alandır. Su samurunun da yasadığı gölde, endemik ve küresel tehdit altındaki tatlı su sardalyası Clupeonella abrau muhlisi bulunur.

                                     

10. Kaynakça

5.INANDIK, H. 1965 ’Türkiye Gölleri Morfolojik ve Hidrolojik Özellikleri Ist. Üniv. Yay. No: 1155, Coğrafya Ens. yay. no:44 Ist.

6.DEMIR, A. O., E. AKSOY, T. TORUNOĞLU 1998. Uluabat Gölü’nün Çevresel Sorunları ve Çözüm Önerileri. T.C. Bursa Büyüksehir Belediyesi Yerel Gündem 21 Genel Sekreterliği Uluabat Çalısma Grubu, 25 s.

7.ANONIM 1999. Uluabat Gölü ve Havzasında Çevre Etkileri, Projelerimiz ve Ramsar Uygulamaları. DSI Bölge Müdürlüğü, 20 s.

8.ANONIM 1993. ’Türkiye’nin Sulak Alanları’’, Türkiye Çevre Vakfı yayını, Ankara.

9.ANONIM 1998 b. Uluabat Gölü. T.C. Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, 27 s.

                                     
  • Uluabat asağıdaki anlamlara gelebilir: Uluabat Karacabey, Bursa ili Karacabey ilçesine bağlı mahalle Uluabat Gölü Marmara Bölgesi nde yer alan bir
  • set gölleri alüvyonlarla akarsuyun önünün kapanması sonucu olusan göller Bafa Gölü Köyceğiz Gölü Mogan Gölü Eymir Gölü Marmara Gölü Uluabat Gölü Akgöl
  • Türkiye nin gölleri listesi 1.Tektonik göller: Tuz Gölü Iznik Gölü Burdur Gölü Manyas Gölü Acıgöl, Uluabat Gölü Eber Gölü Hazar Gölü Sapanca Gölü Seyfe
  • tektonik göller Hazar Gölü Aral Gölü Baykal Gölü Lut Gölü Tuz Gölü Issık Gölü Sapanca Gölü Iznik Gölü Uluabat Gölü Manyas Gölü Simav gölü Beysehir Gölü Eğirdir
  • Uluabat eski ismi Ulubat Lopádion göl Yunanca: çanakçık Bursa ilinin Karacabey ilçesine bağlı bir mahalledir. Köy bölgede yüzyıllardır yasayan
  • Halilbey Adası, Bursa ili sınırlarındaki Uluabat Gölü içinde bulunan ada. Göl içindeki yedi adanın en büyüğü olan ada Karacabey ilçesi, Eskikaraağaç köyüne
  • Poyraz Gölü ile birlesmektedir. a b SAÇIN, Yener. KOCAÇAY DELTASI VE ULUABAT GÖLÜ NÜN UZAKTAN ALGILAMA METODLARI KULLANILARAK INCELENMESI PDF balikesir
  • 35. kilometresinden güneye sapıldığında 7 km içeride bulunan Gölyazı, Uluabat Gölü kıyısındaki iki alçak tepeden olusan küçük bir yarımada üzerine kurulmustur
  • Mustafakemalpasa, Bursa iline bağlı bir ilçedir. Uluabat Gölü yakınlarında bulunan Mustafakemalpasa doğusunda Orhaneli, güneydoğusunda Büyükorhan, güneybatısında
  • tıkamaları sonucunda Uluabat ve Kus Gölleri nin olustuğunu her iki gölün de tipik birer alüvyon set gölü olduklarını öne sürmektedirler. Kus gölü ekolojik yönden